چو بنهاد بر نامه‌بر مهر شاه
برآراست بر ساز نخچیرگاه

به لشکر ز کارش کس آگه نبود
جز از نامدارانش همره نبود

بیامد بدین‌سان به هندوستان
گذشت از بر آب جادوستان

چو نزدیک ایوان شنگل رسید
در پرده و بارگاهش بدید

برآورده‌ای بود سر در هوا
بدربر فراوان سلیح و نوا

سواران و پیلان بدربر به پای
خروشیدن زنگ با کرنای

شگفتی بان بارگه بر بماند
دلش را به اندیشه اندر نشاند

چنین گفت با پرده‌داران اوی
پرستنده و پای‌کاران اوی

که از نزد پیروز بهرامشاه
فرستاده آمد بدین بارگاه

هم اندر زمان رفت سالار بار
ز پرده درون تا بر شهریار

بفرمود تا پرده برداشتند
به ارجش ز درگاه بگذاشتند

خرامان همی رفت بهرام گور
یکی خانه دید آسمانش بلور

ازارش همه سیم و پیکرش زر
نشانده به هر جای چندی گهر

نشسته به نزدیک او رهنمای
پس پشت او ایستاده به پای

برادرش را دید بر زیرگاه
نهاده به سر بر ز گوهر کلاه

چو آمد به نزدیک شنگل فراز
ورا دید با تاج بر تخت ناز

همه پایهٔ تخت زر و بلور
نشسته برو شاه با فر و زور

بر تخت شد شاه و بردش نماز
همی بود پیشش زمانی دراز

چنین گفت زان کو ز شاهان مهست
جهاندار بهرام یزدان‌پرست

یکی نامه دارم بر شاه هند
نوشته خطی پهلوی بر پرند

چو آواز بهرام بشنید شاه
بفرمود زرین یکی زیرگاه

بران کرسی زرش بنشاندند
ز درگاه یارانش را خواندند

چو بنشست بگشاد لب را ز بند
چنین گفت کای شهریار بلند

زبان برگشایم چو فرمان دهی
که بی‌تو مبادا بهی و مهی

بدو گفت شنگل که بر گوی هین
که گوینده یابد ز چرخ آفرین

چنین گفت کز شاه خسرونژاد
که چون او به گیتی ز مادر نزاد

مهست آن سرافراز بر روی دهر
که با داد او زهر شد پای زهر

بزرگان همه باژ دار وی‌اند
به نخچیر شیران شکار وی‌اند

چو شمشیر خواهد به رزم اندرون
بیابان شود همچو دریای خون

به بخشش چو ابری بود دربار
بود پیش او گنج دینار خوار

پیامی رسانم سوی شاه هند
همان پهلوی نامه‌ای برپرند

چو بشنید شد نامه را خواستار
شگفتی بماند اندران نامدار

چو آن نامه برخواند مرد دبیر
رخ تاجور گشت همچون زریر

بدو گفت کای مرد چیره‌سخن
به گفتار مشتاب و تندی مکن

بزرگی نماید همی شاه تو
چنان هم نماید همی راه تو

کسی باژ خواهد ز هندوستان
نباشم ز گوینده همداستان

به لشکر همی‌گوید این گر به گنج
وگر شهر و کشور سپردن به رنج

کلنگ‌اند شاهان و من چون عقاب
وگر خاک و من همچو دریای آب

کسی با ستاره نکوشد به جنگ
نه با آسمان جست کس نام و ننگ

هنر بهتر از گفتن نابکار
که گیرد ترا مرد داننده خوار

نه مردی نه دانش نه کشور نه شهر
ز شاهی شما را زبانست بهر

نهفته همه بوم گنج منست
نیاکان بدو هیچ نابرده دست

دگر گنج برگستوان و زره
چو گنجور ما برگشاید گره

به پیلانش باید کشیدن کلید
وگر ژنده پیلش تواند کشید

وگر گیری از تیغ و جوشن شمار
ستاره شود پیش چشم تو خوار

زمین بر نتابد سپاه مرا
همان ژنده پیلان و گاه مرا

هزار ار به هندی زنی در هزار
بود کس که خواند مرا شهریار

همان کوه و دریای گوهر مراست
به من دارد اکنون جهان پشت راست

همان چشمهٔ عنبر و عود و مشک
دگر گنج کافور ناگشته خشک

دگر داروی مردم دردمند
به روی زمین هرک گردد نژند

همه بوم ما را بدین‌سان برست
اگر زر و سیم است و گر گوهر‌ست

چو هشتاد شاهند با تاج زر
به فرمان من تنگ بسته کمر

همه بوم را گرد دریاست راه
نیاید بدین خاک‌بر دیو گاه

ز قنوج تا مرز دریای چین
ز سقلاب تا پیش ایران زمین

بزرگان همه زیردست منند
به بیچارگی در پرست منند

به هند و به چین و ختن پاسبان
نرانند جز نام من بر زبان

همه تاج ما را ستاینده‌اند
پرستندگی را فزاینده‌اند

به مشکوی من دخت فغفور چین
مرا خواند اندر جهان‌آفرین

پسر دارم از وی یکی شیردل
که بستاند از که به شمشیر دل

ز هنگام کاوس تا کیقباد
ازین بوم و بر کس نکرده‌ست یاد

همان نامبردار سیصد هزار
ز لشکر که خواند مرا شهریار

ز پیوستگانم هزار و دویست
کزیشان کسی را به من راه نیست

همه زاد بر زاد خویش منند
که در هند بر پای پیش منند

که در بیشه شیران به هنگام جنگ
ز آورد ایشان بخاید دو چنگ

گر آیین بدی هیچ آزاده را
که کشتی به تندی فرستاده را

سرت را جدا کردمی از تنت
شدی مویه‌گر بر تو پیراهنت

بدو گفت بهرام کای نامدار
اگر مهتری کام کژی مخار

مرا شاه من گفت کو را بگوی
که گر بخردی راه کژی مجوی

ز درگه دو دانا پدیدار کن
زبان‌آور و کامران بر سخن

گر ایدونک زیشان به رای و خرد
یکی بر یکی زان ما بگذرد

مرا نیز با مرز تو کار نیست
که نزدیک بخرد سخن خوار نیست

وگرنه ز مردان جنگاوران
کسی کو گراید به گرز گران

گزین کن ز هندوستان صد سوار
که با یک تن از ما کند کارزار

نخواهیم ما باژ از مرز تو
چو پیدا شدی مردی و ارز تو

چو بشنید شنگل به بهرام گفت
که رای تو با مردمی نیست جفت

زمانی فرودآی و بگشای بند
چه گویی سخن‌های ناسودمند

یکی خرم ایوان بپرداختند
همه هرچ بایست برساختند

بیاسود بهرام تا نیم‌روز
چو بر اوج شد تاج گیتی فروز

چو در پیش شنگل نهادند خوان
یکی را بفرمود کو را بخوان

کز ایران فرستادهٔ خسروپرست
سخن‌گوی و هم کامگار نوست

کسی را که با اوست هم زین‌نشان
بیاور به خوان رسولان نشان

بشد تیز بهرام و بر خوان نشست
بنان دست بگشاد و لب را ببست

چو نان خورده شد مجلس آراستند
نوازندهٔ رود و می خواستند

همی بوی مشک آمد از خوردنی
همان زیر زربفت گستردنی

بزرگان چو از باده خرم شدند
ز تیمار نابوده بی‌غم شدند

دو تن را بفرمود زورآزمای
به کشتی که دارند با دیو پای

برفتند شایسته مردان کار
ببستندشان بر میانها ازار

همی کرد زور ان برین این بران
گرازان و پیچان دو مرد گران

چو برداشت بهرام جام بلور
به مغزش نبید اندرافگند شور

بشنگل چنین گفت کای شهریار
بفرمای تا من ببندم ازار

چو با زورمندان به کشتی شوم
نه اندر خرابی و مستی شوم

بخندید شنگل بدو گفت خیز
چو زیر آوری خون ایشان بریز

چو بشنید بهرام بر پای خاست
به مردی خم آورد بالای راست

کسی را که بگرفت زیشان میان
چو شیری که یازد به گور ژیان

همی بر زمین زد چنان کاستخوانش
شکست و بپالود رنگ رخانش

بدو مانده بد شنگل اندر شگفت
ازان برز بالا و آن زور و کفت

به هندی همی نام یزدان بخواند
ورا از چهل مرد برتر نشاند

چو گشتند مست از می خوشگوار
برفتند ز ایوان گوهرنگار

چو گردون بپوشید چینی حریر
ز خوردن برآسود برنا و پیر

چو زرین شد آن چادر مشکبوی
فروزنده بر چرخ بنمود روی

شه هندوان باره را برنشست
به میدان خرامید چوگان به دست

ببردند با شاه تیر و کمان
همی تاخت بر آرزو یک زمان

به بهرام فرمود تا بر نشست
کمان کیانی گرفته به دست

به شنگل چنین گفت کای شهریار
چنان دان که هستند با من سوار

همی تیر و چوگان کنند آرزوی
چو فرمان دهد شاه آزاده‌خوی

چنین گفت شنگل که تیر و کمان
ستون سواران بود بی‌گمان

تو با شاخ و یالی بیفراز دست
به زه کن کمان را و بگشای شست

کمان را به زه کرد بهرام گرد
عنان را به اسپ تگاور سپرد

یکی تیر بگرفت و بگشاد شست
نشانه به یک چوبه بر هم شکست

گرفتند یکسر برو آفرین
سواران میدان و مردان کین

ز بهرام شنگل شد اندرگمان
که این فر و این برز و تیر و کمان

نماند همی این فرستاده را
نه هندی نه ترکی نه آزاده را

اگر خویش شاهست گر مهترست
برادرش خوانم هم اندر خورست

بخندید و بهرام را گفت شاه
که ای پرهنر با گهر پیشگاه

برادر توی شاه را بی‌گمان
بدین بخشش و زور و تیر و کمان

که فر کیان داری و زور شیر
نباشی مگر نامداری دلیر

بدو گفت بهرام کای شاه هند
فرستادگان را مکن ناپسند

نه از تخمهٔ یزدگردم نه شاه
برادرش خوانیم باشد گناه

از ایران یکی مرد بیگانه‌ام
نه دانش پژوهم نه فرزانه‌ام

مرا بازگردان که دورست راه
نباید که یابد مرا خشم شاه

بدو گفت شنگل که تندی مکن
که با تو هنوزست ما را سخن

نبایدت کردن به رفتن شتاب
که رفتن به زودی نباشد صواب

بر ما بباش و دل آرام گیر
چو پخته نخواهی می خام گیر

پس‌انگاه دستور را پیش خواند
ز بهرام با او سخن چند راند

گر این مرد بهرام را خویش نیست
گر از پهلوان نام او بیش نیست

چو گویی دهد او تن‌اندر فریب
گر از گفت من در دل آرد نهیب

تو گویی مر او را نکوتر بود
تو آن گوی با وی که در خور بود

بگویش بران رو که باشد صواب
که پیش شه هند بفزودی آب

کنون گر بباشی به نزدیک اوی
نگه‌داری آن رای باریک اوی

هرانجا که خوشتر ولایت تراست
سپهداری و باژ و ملکت تراست

به جایی که باشد همیشه بهار
نسیم بهار آید از جویبار

گهر هست و دینار و گنج درم
چو باشد درم دل نباشد به غم

نوازنده شاهی که از مهر تو
بخندد چو بیند همی چهر تو

به سالی دو بارست بار درخت
ز قنوج برنگذرد نیک‌بخت

چو این گفته باشی به پرسش ز نام
که از نام گردد دلم شادکام

مگر رام گردد بدین مرز ما
فزون گردد از فر او ارز ما

ورا زود سالار لشکر کنیم
بدین مرز با ارز ما سر کنیم

بیامد جهاندیده دستور شاه
بگفت این به بهرام و بنمود راه

ز بهرام زان پس بپرسید نام
که بی‌نام پاسخ نبودی تمام

چو بشنید بهرام رنگ رخش
دگر شد که تا چون دهد پاسخش

به فرجام گفت ای سخن‌گوی مرد
مرا در دو کشور مکن روی زرد

من از شاه ایران نپیجم به گنج
گر از نیستی چند باشم به رنج

جزین باشد آرایش دین ما
همان گردش راه و آیین ما

هرانکس که پیچد سر از شاه خویش
به برخاستن گم کند راه خویش

فزونی نجست آنک بودش خرد
بد و نیک بر ما همی بگذرد

خداوند گیتی فریدون کجاست
که پشت زمانه بدو بود راست

کجا آن بزرگان خسرونژاد
جهاندار کیخسرو و کیقباد

دگر آنک دانی تو بهرام را
جهاندار پیروز خودکام را

اگر من ز فرمان او بگذرم
به مردی سرآرد جهان بر سرم

نماند بر و بوم هندوستان
به ایران کشد خاک جادوستان

همان به که من باز گردم بدر
ببیند مرا شاه پیروزگر

گر از نام پرسیم برزوی نام
چنین خواندم شاه و هم باب و مام

همه پاسخ من بشنگل رسان
که من دیر ماندم به شهر کسان

چو دستور بشنید پاسخ ببرد
شنیده سخن پیش او برشمرد

ز پاسخ پر آژنگ شد روی شاه
چنین گفت اگر دور ماند ز راه

یکی چاره سازم کنون من که روز
سرآید بدین مرد لشکر فروز

یکی کرگ بود اندران شهر شاه
ز بالای او بسته بر باد راه

ازان بیشه بگریختی شیر نر
هم از آسمان کرگس تیرپر

یکایک همه هند زو پر خروش
از آواز او کر شدی تیز گوش

به بهرام گفت ای پسندیده مرد
برآید به دست تو این کارکرد

به نزدیک آن کرگ باید شدن
همه چرم او را به تیر آژدن

اگر زو تهی گردد این بوم و بر
به فر تو این مرد پیروزگر

یکی دست باشدت نزدیک من
چه نزدیک این نامدار انجمن

که جاوید در کشور هندوان
بود زنده نام تو تا جاودان

بدو گفت بهرام پاکیزه‌رای
که با من بباید یکی رهنمای

چو بینم به نیروی یزدان تنش
ببینی به خون غرقه پیراهنش

بدو داد شنگل یکی رهنمای
که او را نشیمن بدانست و جای

همی رفت با نیک‌دل رهنمون
بدان بیشهٔ کرگ ریزنده خون

همی گفت چندی ز آرام اوی
ز بالا و پهنا و اندام اوی

چو بنمود و برگشت و بهرام رفت
خرامان بدان بیشهٔ کرگ تفت

پس پشت او چند ایرانیان
به پیکار آن کرگ بسته میان

چو از دور دیدند خرطوم اوی
ز هنگش همی پست شد بوم اوی

بدو هرکسی گفت شاها مکن
ز مردی همی بگذرد این سخن

نکردست کس جنگ با کوه و سنگ
وگرچه دلیرست خسرو به چنگ

به شنگل چنین گوی کاین راه نیست
بدین جنگ دستوری شاه نیست

چنین داد پاسخ که یزدان پاک
مرا گر به هندوستان داد خاک

به جای دگر مرگ من چون بود
که اندیشه ز اندازه بیرون بود

کمان را به زه کرد مرد جوان
تو گفتی همی خوار گیرد روان

بیامد دوان تا به نزدیک کرگ
پر از خشم سر دل نهاده به مرگ

کمان کیانی گرفته به چنگ
ز ترکش برآورد تیر خدنگ

همی تیر بارید همچون تگرگ
برین همنشان تا غمین گشت کرگ

چو دانست کو را سرآمد زمان
برآهیخت خنجر به جای کمان

سر کرگ را راست ببرید و گفت
به نام خداوند بی‌یار و جفت

که او داد چندین مرا فر و زور
به فرمان او تابد از چرخ هور

بفرمود تا گاو و گردون برند
سر کرگ زان بیشه بیرون برند

ببردند چون دید شنگل ز دور
به دیبا بیاراست ایوان سور

چو بر تخت بنشست پرمایه شاه
نشاندند بهرام را پیش گاه

همی کرد هر کس برو آفرین
بزرگان هند و سواران چنین

برفتند هر مهتری با نثار
به بهرام گفتند کای نامدار

کسی را سزای تو کردار نیست
به کردار تو راه دیدار نیست

ازو شادمان شنگل و دل به غم
گهی تازه‌روی و زمانی دژم

یکی اژدها بود بر خشک و آب
به دریا بدی گاه بر آفتاب

همی درکشیدی به دم ژنده پیل
وزو خاستی موج دریای نیل

چنین گفت شنگل به یاران خویش
بدان تیزهش رازداران خویش

که من زین فرستادهٔ شیرمرد
گهی شادمانم گهی پر ز درد

مرا پشت بودی گر ایدر بدی
به قنوج بر کشوری سر بدی

گر از نزد ما سوی ایران شود
ز بهرام قنوج ویران شود

چو کهتر چنین باشد و مهتر اوی
نماند برین بوم ما رنگ و بوی

همه شب همی کار او ساختم
یکی چارهٔ دیگر انداختم

فرستمش فردا بر اژدها
کزو بی‌گمانی نیابد رها

نباشم نکوهیدهٔ کار اوی
چو با اژدها خود شود جنگجوی

بگفت این و بهرام را پیش خواند
بسی داستان دلیران براند

بدو گفت یزدان پاک‌آفرین
ترا ایدر آورد ز ایران زمین

که هندوستان را بشویی ز بد
چنان کز ره نامداران سزد

یکی کار پیش است با درد و رنج
به آغاز رنج و به فرجام گنج

چو این کرده باشی زمانی مپای
به خشنودی من برو باز جای

به شنگل چنین پاسخ آورد شاه
ک از رای تو بگذرم نیست راه

ز فرمان تو نگذرم یک زمان
مگر بد بود گردش آسمان

بدو گفت شنگل که چندین بلاست
بدین بوم ما در یکی اژدهاست

به خشکی و دریا همی بگذرد
نهنگ دم آهنگ را بشمرد

توانی مگر چاره‌ای ساختن
ازو کشور هند پرداختن

به ایران بری باژ هندوستان
همه مرز باشند همداستان

همان هدیهٔ هند با باژ نیز
ز عود و ز عنبر ز هرگونه چیز

بدو گفت بهرام کای پادشا
بهند اندرون شاه و فرمانروا

به فرمان دارنده یزدان پاک
پی اژدها را ببرم ز خاک

ندانم که او را نشیمن کجاست
بباید نمودن به من راه راست

فرستاد شنگل یکی راه‌جوی
که آن اژدها را نماید بدوی

همی رفت با نامور سی سوار
از ایران سواران خنجرگزار

همی تاخت تا پیش دریا رسید
به تاریکی آن اژدها را بدید

بزرگان ایران خروشان شدند
وزان اژدها نیز جوشان شدند

به بهرام گفتند کای شهریار
تو این را چو آن کرگ پیشین مدار

به ایرانیان گفت بهرام گرد
که این را به دادار باید سپرد

مرا گر زمانه بدین اژدهاست
به مردی فزونی نگیرد نه کاست

کمان را به زه کرد و بگزید تیر
که پیکانش را داده بد زهر و شیر

بران اژدها تیرباران گرفت
چپ و راست جنگ سواران گرفت

به پولاد پیکان دهانش بدوخت
همی خار زان زهر او برفروخت

دگر چار چوبه بزد بر سرش
فرو ریخت با زهر خون از برش

تن اژدها گشت زان تیر سست
همی خاک را خون زهرش بشست

یکی تیغ زهرآبگون برکشید
به تندی دل اژدها بردرید

به تیغ و تبرزین بزد گردنش
به خاک اندر افگند بیجان تنش

به گردون سرش سوی شنگل کشید
چو شاه آن سر اژدها را بدید

برآمد ز هندوستان آفرین
ز دادار بر بوم ایران‌زمین

که زاید برآن خاک چونین سوار
که با اژدها سازد او کارزار

برین برز بالا و این شاخ و یال
نباشد جز از شهریارش همال

همان شاه شنگل دلی پر ز درد
همی داشت از کار او روی زرد

شب آمد بیاورد فرزانه را
همان مردم خویش و بیگانه را

چنین گفت کاین مرد بهرامشاه
بدین زور و این شاخ و این دستگاه

نباشد همی ایدر از هیچ روی
ز هرگونه آمیختم رنگ و بوی

گر از نزد ما او به ایران شود
به نزدیک شاه دلیران شود

سپاه مرا سست خواند به کار
به هندوستان نیست گوید سوار

سرافراز گردد مگر دشمنم
فرستاده را سر ز تن برکنم

نهانش همی کرد خواهم تباه
چه بینید این را چه دانید راه

بدو گفت فرزانه کای شهریار
دلت را بدین‌گونه رنجه مدار

فرستادهٔ شهریاران کشی
به غمری برد راه و بیدانشی

کس اندیشه زین‌گونه هرگز نکرد
به راه چنین رای هرگز مگرد

بر مهتران زشت‌نامی بود
سپهبد به مردم گرامی بود

پس‌انگه بیاید از ایران سپاه
یکی تاجداری چو بهرامشاه

نماند ز ما کس بدینجا درست
ز نیکی نباید ترا دست شست

رهانیدهٔ ماست از اژدها
نه کشتن بود رنج او را بها

بدین بوم ما اژدها کشت و کرگ
به تن زندگانی فزایش نه مرگ

چو بشنید شنگل سخن تیره شد
ز گفتار فرزانگان خیره شد

ببود آن شب و بامداد پگاه
فرستاد کس نزد بهرامشاه

به تنها تن خویش بی‌انجمن
نه دستور بد پیش و نه رای زن

به بهرام گفت ای دلارای مرد
توانگر شدی گرد بیشی مگرد

بتو داد خواهم همی دخترم
ز گفتار و کردار باشد برم

چو این کرده باشم بر من بایست
کز ایدر گذشتن ترا روی نیست

ترا بر سپه کامگاری دهم
به هندوستان شهریاری دهم

فروماند بهرام و اندیشه کرد
ز تخت و نژاد و ز ننگ و نبرد

ابا خویشتن گفت کاین جنگ نیست
ز پیوند شنگل مرا ننگ نیست

و دیگر که جان بر سر آرم بدین
ببینم مگر خاک ایران زمین

که ایدر بدین‌سان بماندیم دیر
برآویخت با دام روباه شیر

چنین داد پاسخ که فرمان کنم
ز گفتارت آرایش جان کنم

تو از هر سه دختر یکی برگزین
که چون بینمش خوانمش آفرین

ز گفتار او شاد شد شاه هند
بیاراست ایوان به چینی پرند

سه دختر بیامد چو خرم بهار
به آرایش و بوی و رنگ و نگار

به بهرام گور آن زمان گفت رو
بیارای دل را به دیدار نو

بشد تیز بهرام و او را بدید
ازان ماه‌رویان یکی برگزید

چو خرم بهاری سپینود نام
همه شرم و ناز و همه رای و کام

بدو داد شنگل سپینود را
چو سرو سهی شمع بی‌دود را

یکی گنج پرمایه‌تر برگزید
بدان ماه‌رخ داد شنگل کلید

بیاورد یاران بهرام را
سواران بازیب و با نام را

درم داد ودینار و هرگونه چیز
همان عنبر و عود و کافورنیز

بیاراست ایوان گوهرنگار
ز قنوج هرکس که بد نامدار

خرامان بران بزمگاه آمدند
به شادی همه نزد شاه آمدند

ببودند یک هفته با می به دست
همه شاد و خرم به جای نشست

سپینود با شاه بهرام گور
چو می بود روشن به جام بلور

چو زین آگهی شد به فغفور چین
که با فر مردی ز ایران زمین

به نزدیک شنگل فرستاده بود
همانا ز ایران تهم‌زاده بود

بدو داد شنگل یکی دخترش
که بر ماه ساید همی افسرش

یکی نامه نزدیک بهرامشاه
نوشت آن جهاندار با دستگاه

به عنوان بر از شهریار جهان
سر نامداران و شاه مهان

به نزد فرستادهٔ پارسی
که آمد به قنوج با یار سی

دگر گفت کامد بما آگهی
ز تو نامور مرد با فرهی

خردمندی و مردی و رای تو
فشرده به هرجای بر پای تو

کجا کرگ و آن نامور اژدها
ز شمشیر تیزت نیامد رها

بتو داد دختر که پیوند ماست
که هندوستان خاک او را بهاست

سر خویش را بردی اندر هوا
به پیوند این شاه فرمانروا

به ایران بزرگیست این شاه را
کجا کهترش افسر ماه را

به دستوری شاه در بر گرفت
به قنوج شد یار دیگر گرفت

کنون رنج بردار و ایدر بیای
بدین مرز چندانک باید به پای

به دیدار تو چشم روشن کنیم
روان را ز رای تو جوشن کنیم

چو خواهی که ز ایدر شوی باز جای
زمانی نگویم بر من بپای

برو شاد با خلعت و خواسته
خود و نامداران آراسته

ترا آمدن پیش من ننگ نیست
چو با شاه ایران مرا جنگ نیست

مکن سستی از آمدن هیچ رای
چو خواهی که برگردی ایدر مپای

چو نامه بیامد به بهرام گور
به دلش اندر افتاد زان نامه شور

نویسنده بر خواند و پاسخ نوشت
به پالیز کین بر درختی بکشت

سر نامه گفت آنچ گفتی رسید
دو چشم تو جز کشور چین ندید

به عنوان بر از پادشاه جهان
نوشتی سرافراز و تاج مهان

جز آن بد که گفتی سراسر سخن
بزرگی نو را نخواهم کهن

شهنشاه بهرام گورست و بس
چنو در زمانه ندانیم کس

به مردی و دانش به فر و نژاد
چنو پادشا کس ندارد به یاد

جهاندار پیروزگر خواندش
ز شاهان سرافرازتر خواندش

دگر آنک گفتی که من کرده‌ام
به هندوستان رنجها برده‌ام

همان اختر شاه بهرام بود
که با فر و اورند و بانام بود

هنر نیز ز ایرانیانست و بس
ندارند کرگ ژیان را به کس

همه یکدلانند و یزدان‌شناس
به نیکی ندارند ز اختر سپاس

دگر آنک دختر به من داد شاه
به مردی گرفتم چنین پیشگاه

یکی پادشا بود شنگل بزرگ
به مردی همی راند از میش گرگ

چو با من سزا دید پیوند خویش
به من داد شایسته فرزند خویش

دگر آنک گفتی که خیز ایدر آی
به نیکی بباشم ترا رهنمای

مرا شاه ایران فرستد به هند
به چین آیم از بهر چینی پرند

نباشد ز من بنده همداستان
که رانم بدین گونه‌بر داستان

دگر آنک گفتی که با خواسته
به ایران فرستمت آراسته

مرا کرد یزدان ازان بی‌نیاز
به چیز کسان دست کردن دراز

ز بهرام دارم به بخشش سپاس
نیایش کنم روز و شب در سه پاس

چهارم سخن گر ستودی مرا
هنر ز آنچ برتر فزودی مرا

پذیرفتم این از تو ای شاه چین
بگوییم با شاه ایران زمین

ز یزدان ترا باد چندان درود
که آن را نداند فلک تار و پود

بران نامه بنهاد مهر نگین
فرستاد پاسخ سوی شاه چین

چو بهرام با دخت شنگل بساخت
زن او همی شاه گیتی شناخت

شب و روز گریان بد از مهر اوی
نهاده دو چشم اندران چهر اوی

چو از مهرشان شنگل آگاه شد
ز بدها گمانیش کوتاه شد

نشستند یک روز شادان بهم
همی رفت هرگونه از بیش و کم

سپینود را گفت بهرامشاه
که دانم که هستی مرا نیک‌خواه

یکی راز خواهم همی با تو گفت
چنان کن که ماند سخن در نهفت

همی رفت خواهم ز هندوستان
تو باشی بدین کار همداستان

به تنها بگویم ترا یک سخن
نباید که داند کس از انجمن

به ایران مرا کار زین بهترست
همم کردگار جهان یاورست

به رفتن گر ایدونک رای آیدت
به خوبی خرد رهنمای آیدت

به هر جای نام تو بانو بود
پدر پیش تختت به زانو بود

سپینود گفت ای سرافراز مرد
تو بر خیره از راه دانش مگرد

بهین زنان جهان آن بود
کزو شوی همواره خندان بود

اگر پاک جانم ز پیمان تو
بپیچد به بیزارم از جان تو

بدو گفت بهرام پس چاره کن
وزین راز مگشای بر کس سخن

سپینود گفت ای سزاوار تخت
بسازم اگر باشدم یار بخت

یکی جشنگاهست ز ایدر نه دور
که سازد پدرم اندران بیشه سور

که دارند فرخ مران جای را
ستایند جای بت‌آرای را

بود تا بران بیشه فرسنگ بیست
که پیش بت اندر بباید گریست

بدان جای نخچیر گوران بود
به قنوج در عود سوزان بود

شود شاه و لشکر بدان جایگاه
که بی‌ره نماید بران بیشه راه

اگر رفت خواهی بدانجای رو
همیشه کهن باش و سال تو نو

ز امروز بشکیب تا نیم روز
چو پیدا شود تاج گیتی فروز

چو از شهر بیرون رود شهریار
به رفتن بیارای و بر ساز کار

ز گفتار او گشت بهرام شاد
نخفت اندر اندیشه تا بامداد

چو بنمود خورشید بر چرخ دست
شب تیره بار غریبان ببست

نشست از بر باره بهرام گور
همی راند با ساز نخچیر گور

به زن گفت بر ساز و با کس مگوی
نهادیم هر دو سوی راه روی

هرانکس که بودند ایرانیان
به رفتن ببستند با او میان

بیامد چو نزدیک دریا رسید
به ره بار بازارگانان بدید

که بازارگانان ایران بدند
به آب و به خشکی دلیران بدند

چو بازارگان روی بهرام دید
شهنشاه لب را به دندان گزید

نفرمود بردن به پیشش نماز
ز نادان سخن را همی داشت راز

به بازارگان گفت لب را ببند
کزین سودمندی و هم با گزند

گرین راز در هند پیدا شود
ز خون خاک ایران چو دریا شود

گشاده بران کار کو لب ببست
زبان بسته باید گشاده دو دست

زبان شما را به سوگند سخت
ببندیم تا بازیابیم بخت

بگویید کز پاک یزدان خدای
بریدیم و بستیم با دیو رای

اگر هرگز از رای بهرامشاه
بپیچیم و داریم بد را نگاه

چو سوگند شد خورده و ساخته
دل شاه زان رنج پرداخته

بدیشان چنین گفت پس شهریار
که نزد شما از من این زنهار

بدارید و با جان برابر کنید
چو خواهید کز پندم افسر کنید

گر از من شود تخت پرداخته
سپاه آید از هر سوی ساخته

نه بازارگان ماند ایدر نه شاه
نه دهقان نه لشکر نه تخت و کلاه

چو زان‌گونه دیدند گفتار اوی
برفتند یکسر پر از آب روی

که جان بزرگان فدای تو باد
جوانی و شاهی روای تو باد

اگر هیچ راز تو پیدا شود
ز خون کشور ما چو دریا شود

که یارد بدین گونه اندیشه کرد
مگر بخت را گوید از ره بگرد

چو بشنید شاه آن گرفت آفرین
بران نامداران با فر و دین

همی رفت پیچان به ایوان خویش
به یزدان سپرده تن و جان خویش

بدانگه که بهرام شد سوی راه
چنین گفت با زن که ای نیک‌خواه

ابا مادر خویشتن چاره ساز
چنان کو درستی نداندت راز

که چون شاه شنگل سوی جشنگاه
شود خواستار آید از نزد شاه

بگوید که برزوی شد دردمند
پذیردش پوزش شه هوشمند

زن این بند بنهاد با مادرش
چو بشنید پس مادر از دخترش

همی بود تا تازه شد جشنگاه
گرانمایگان برگرفتند راه

چو برساخت شنگل که آید به دشت
زنش گفت برزوی بیمار گشت

به پوزش همی گوید ای شهریار
تو دل را بمن هیچ رنجه مدار

چو ناتندرستی بود جشنگاه
دژم باشد و داند این مایه شاه

به زن گفت شنگل که این خود مباد
که بیمار باشد کند جشن یاد

ز قنوج شبگیر شنگل برفت
ابا هندوان روی بنهاد تفت

چو شب تیره شد شاه بهرام گفت
که آمد گه رفتن ای نیک جفت

بیامد سپینود را برنشاند
همی پهلوی نام یزدان بخواند

بپوشید خفتان و خود برنشست
کمندی به فتراک و گرزی به دست

همی راند تا پیش دریا رسید
چو ایرانیان را همه خفته دید

برانگیخت کشتی و زورق بساخت
به زورق سپینود را در نشاخت

به خشکی رسیدند چون روز گشت
جهان پهلوان گیتی افروز گشت

سواری ز قنوج تازان برفت
به آگاهی رفتن شاه تفت

که برزوی و ایرانیان رفته‌اند
همان دختر شاه را برده‌اند

شنید این سخن شنگل از نیک‌خواه
چو آتش بیامد ز نخچیرگاه

همه لشکر خویش را برنشاند
پس شاه بهرام لشکر براند

بدین‌گونه تا پیش دریا رسید
سپینود و بهرام یل را بدید

غمی گشت و بگذاشت دریا به خشم
ازان سوی دریا چو بر کرد چشم

بدیدش سپینود و بهرام را
مران مرد بی‌باک خودکام را

به دختر چنین گفت کای بدنژاد
که چون تو ز تخم بزرگان مباد

تو با این فریبنده مرد دلیر
ز دریا گذشتی به کردار شیر

که بی‌آگهی من به ایران شوی
ز مینوی خرم به ویران شوی

ببینی کنون زخم ژوپین من
چو ناگاه رفتی ز بالین من

بدو گفت بهرام کای بدنشان
چرا تاختی باره چون بیهشان

مرا آزمودی گه کارزار
چنانم که با باده و میگسار

تو دانی که از هندوان صدهزار
بود پیش من کمتر از یک سوار

چو من باشم و نامور یار سی
زره‌دار با خنجر پارسی

پر از خون کنم کشور هندوان
نمانم که باشد کسی با روان

بدانست شنگل که او راست گفت
دلیری و گردی نشاید نهفت

بدو گفت شنگل که فرزند را
بیفگندم و خویش و پیوند را

ز دیده گرامی‌ترت داشتم
به سر بر همی افسرت داشتم

ترا دادم آن را که خود خواستی
مرا راستی بد ترا کاستی

جفا برگزیدی به جای وفا
وفا را جفا کی پسندی سزا

چه گویم تراکانک فرزند بود
به اندیشهٔ من خردمند بود

کنون چون دلاور سواری شدست
گمانم که او شهریاری شدست

دل پارسی باوفا کی بود
چو آری کند رای او نی بود

چنان بچهٔ شیر بودی درست
که از خون دل دایگانش بشست

چو دندان برآورد و شد تیز چنگ
به پروردگار آمدش رای جنگ

بدو گفت بهرام چون دانیم
بداندیش و بدساز چون خوانیم

به رفتن نباشد مرا سرزنش
نخواهی مرا بددل و بدکنش

شهنشاه ایران و توران منم
سپهدار و پشت دلیران منم

ازین پس سزای تو نیکی کنم
سر بدسگالت ز تن برکنم

به ایران به جای پدر دارمت
هم از باژ کشور نیازارمت

همان دخترت شمع خاور بود
سر بانوان را چو افسر بود

ز گفتار او ماند شنگل شگفت
ز سر شارهٔ هندوی برگرفت

بزد اسپ وز پیش چندان سپاه
بیامد به پوزش به نزدیک شاه

شهنشاه را شاد در بر گرفت
وزان گفتها پوزش اندر گرفت

به دیدار بهرام شد شادکام
بیاراست خوان و بیاورد جام

برآورد بهرام راز از نهفت
سخنهای ایرانیان باز گفت

که کردار چون بود و اندیشه چون
که بودم بدین داستان رهنمون

می چند خوردند و برخاستند
زبان را به پوزش بیاراستند

دو شاه دلارای یزدان‌پرست
وفا را بسودند بر دست دست

کزین پس دل از راستی نشکنیم
همی بیخ کژی ز بن برکنیم

وفادار باشیم تا جاودان
سخن بشنویم از لب بخردان

سپینود را نیز پدرود کرد
بر خویش تار و برش پود کرد

سبک پشت بر یکدگر گاشتند
دل کینه بر جای بگذاشتند

یکی سوی خشک و یکی سوی آب
برفتند شادان‌دل و پرشتاب