دیوان شمس

هر اول روز ای جان صد بار سلام علیک (1318)

هر اول روز ای جان صد بار سلام علیک
در گفتن و خاموشی ای یار سلام علیک

از جان همه قدوسی وز تن همه سالوسی
وز گل همه جباری وز خار سلام علیک

من ترکم و سرمستم ترکانه قلج بستم
در ده شدم و گفتم سالار سلام علیک

بنهاد یکی صهبا بر کف من و گفتا
این شهره امانت را هشدار سلام علیک

گفتم من دیوانه پیوسته خلیلانه
بر مالک خود گویم در نار سلام علیک

آن لحظه که بیرونم عالم ز سلامم پر
وان لحظه که در غارم با یار سلام علیک

چون صنع و نشان او دارد همه صورت‌ها
ای مور شبت خوش باد ای مار سلام علیک

داوود تو را گوید بر تخت فدیناکم
منصور تو را گوید بر دار سلام علیک

مشتاق تو را گوید بی‌طمع سلام از جان
محتاج همت گوید ناچار سلام علیک

شاهان چو سلام تو با طبل و علم گویند
در زیر زبان گوید بیمار سلام علیک

چون باده جان خوردم ایزار گرو کردم
تا مست مرا گوید ای زار سلام علیک

امسال ز ماه تو چندان خوش و خرم شد
کز کبر نمی‌گوید بر پار سلام علیک

از لذت زخمه تو این چنگ فلک بیخود
سر زیر کند هر دم کای تار سلام علیک

مرغان خلیلی هم سررفته و پرکنده
آورده از آن عالم هر چار سلام علیک

بس سیل سخن راندم بس قارعه برخواندم
از کار فروماندم ای کار سلام علیک

بباید عشق را ای دوست دردک (1319)

بباید عشق را ای دوست دردک
دل پردرد و رخساران زردک

ای بی‌درد دل و بی‌سوز سینه
بود دعوی مشتاقیت سردک

جهان عشق بس بی‌حد جهانست
تو داری دیدگان نیک خردک

چه داند روستایی مخزن شاه
کماج و دوغ داند جان کردک

بجز بانگ دفت نبود نصیبی
چو هستی چون خصی در روز گردک

اگر خواهی که مرد کار گردی
ز کار و بار خود شو زود فردک

چو چیزی یافتی خود را تو مفروش
به پیش هر دکان مانند قردک

که دعوی مردیت بی‌جان مردان
بدان آرد که گویندت که مردک

اگر ناگاه مردی پیش افتد
به خون خود دری کاری نبردک

تو دیده بسته‌ای در زهد می‌باش
به تسبیح و به ذکر چند وردک

مکن شیخی دروغی بر مریدان
ار آن ناز و کرشمه ای فسردک

شه شطرنجی ار تو کژ ببازی
به شمس الدین تبریزی تو نردک

اندرآ با ما نشان ده راستک (1320)

اندرآ با ما نشان ده راستک
ماجرا را در میان نه راستک

چون کمانی با من آخر پیش آ
همچو تیری کید از زه راستک

ای فضولی سو به سو چندین مجه
ور جهی باری برون جه راستک

ده خدایی نیست جز تو هیچ کس
کو بگوید حال این ده راستک

چون تو آدینه نخواهی آمدن
وعده مان ده روز شنبه راستک

در دروغ و مکر ذوقی هست لیک
آن نمی‌ارزد همان به راستک

گر بدیدی شمس تبریزی بگو
یک نشان با کهترین که راستک

ایا هوای تو در جان‌ها سلام علیک (1321)

ایا هوای تو در جان‌ها سلام علیک
غلام می‌خری ارزان بها سلام علیک

ایا کسی که هزاران هزار جان و روان
همی‌کشند ز هر سو تو را سلام علیک

به وقت خواندن آن نامه‌های خون آلود
بخوان ز جانب این آشنا سلام علیک

تو می‌خرامی و خورشید و ماه در پی تو
همی‌دوند که‌ای خوش لقا سلام علیک

به خاک پای تو هر دم همی‌کنند پیغام
هزار چشم که ای توتیا سلام علیک

تو تیزگوش تری از همه که هر نفست
ز غیب می‌رسد از انبیا سلام علیک

سلام خشک نباشد خصوص از شاهان
هزار خلعت و هدیه‌ست با سلام علیک

چنانک کرد خداوند در شب معراج
به نور مطلق بر مصطفی سلام علیک

زهی سلام که دارد ز نور دنب دراز
چنین بود چو کند کبریا سلام علیک

گذشت این همه ای دوست ماجرا بشنو
ولیک پیشتر از ماجرا سلام علیک

ای ظریف جهان سلام علیک (1322)

ای ظریف جهان سلام علیک
ای غریب زمان سلام علیک

ای سلام تو درنگنجیده
در خم آسمان سلام علیک

دی که بگذشت روی واپس کرد
کای ز هجرت فغان سلام علیک

روز فردا ز عشق تو گوید
زوترم دررسان سلام علیک

گوش پنهان کجاست تا شنود
از جهان نهان سلام علیک

هر سلامی که در جهان شنوی
چون صداییست زان سلام علیک

زین صدا درگذر برابر کوه
تا ببینی عیان سلام علیک

من ز غیرت سلام تو پوشم
تا نداند دهان سلام علیک

چون ببستم دهان سلامت شد
جانب گلستان سلام علیک

ای صلاح جهان صلاح الدین
بر تو تا جاودان سلام علیک

ای ظریف جهان سلام علیک (1323)

ای ظریف جهان سلام علیک
ان دائی و صحتی بیدیک

داروی درد بنده چیست بگو
قبله لو رزقت من شفتیک

از تو آیم بر تو هم به نفیر
آه المستغاث منک الیک

گر به خدمت نمی‌رسم به بدن
انما الروح و الفؤاد لدیک

گر خطابی نمی‌رسد بی‌حرف
پس جهان پر چرا شد از لبیک

نحس گوید تو را که بدلنی
سعد گوید تو را که یا سعدیک

برخیز ز خواب و ساز کن چنگ (1324)

برخیز ز خواب و ساز کن چنگ
کان فتنه مه عذار گلرنگ

نی خواب گذاشت خواجه نی صبر
نی نام گذاشت خواجه نی ننگ

بدرید خرد هزار خرقه
بگریخت ادب هزار فرسنگ

اندیشه و دل به خشم با هم
استاره و مه ز رشک در جنگ

استاره به جنگ کز فراقش
این عرصه چرخ تنگ شد تنگ

مه گوید بی ز آفتابش
تا کی باشم ز چرخ آونگ

بازار وجود بی‌عقیقش
گو باش خراب سنگ بر سنگ

ای عشق هزارنام خوش جام
فرهنگ ده هزار فرهنگ

بی‌صورت با هزار صورت
صورت ده ترک و رومی و زنگ

درده ز رحیق خویش یک جام
یا از رز خویش یک کفی بنگ

بگشا سر خنب را دگربار
تا سر بنهد هزار سرهنگ

تا حلقه مطربان گردون
مستانه برآورند آهنگ

مخمور رهد ز قیل و از قال
تا حشر چو حشریان بود دنگ

عشق خامش طرفه‌تر یا نکته‌های چنگ چنگ (1325)

عشق خامش طرفه‌تر یا نکته‌های چنگ چنگ
آتش ساده عجبتر یا رخ من رنگ رنگ

برق آن رخ را چه نسبت با رخان زرد زرد
تنگ شکر را چه نسبت با دل بس تنگ تنگ

مه برای مشتری بر تخت دل بر تخت دل
صد هزاران جان حیران گرد تختش دنگ دنگ

کوه طور جان‌ها سودای او سودای او
اندر آن که بهر لعلش می‌جهد جان سنگ سنگ

صیقل عشق ورا بگزین که تا از آینه ت
زود بزداید به لطف خویشتن او زنگ زنگ

عاشقی و آنگهانی نام و ننگ (1326)

عاشقی و آنگهانی نام و ننگ
او نشاید عشق را ده سنگ سنگ

گر ز هر چیزی بلنگی دور شو
راه دور و سنگلاخ و لنگ لنگ

مرگ اگر مرد است آید پیش من
تا کشم خوش در کنارش تنگ تنگ

من از او جانی برم بی‌رنگ و بو
او ز من دلقی ستاند رنگ رنگ

جور و ظلم دوست را بر جان بنه
ور نخواهی پس صلای جنگ جنگ

گر نمی‌خواهی تراش صیقلش
باش چون آیینه پرزنگ زنگ

دست را بر چشم خود نه گو به چشم
چشم بگشا خیره منگر دنگ دنگ

تتار اگر چه جهان را خراب کرد به جنگ (1327)

تتار اگر چه جهان را خراب کرد به جنگ
خراب گنج تو دارد چرا شود دلتنگ

جهان شکست و تو یار شکستگان باشی
کجاست مست تو را از چنین خرابی ننگ

فلک ز مستی امر تو روز و شب در چرخ
زمین ز شادی گنج تو خیره مانده و دنگ

وظیفه تو رسید و نیافت راه ز در
زهی کرم که ز روزن بکردیش آونگ

شنیده‌ایم که شاهان به جنگ بستانند
ندیده‌ایم که شاهان عطا دهند به جنگ

ز سنگ چشمه روان کرده‌ای و می‌گویی
بیا عطا بستان ای دل فسرده چو سنگ

کنار و بوسه رومی رخانت می‌باید
ز روی آینه دل به عشق بزدا زنگ

تعلقیست عجب زنگ را بدین رومی
تعلقیست نهانی میان موش و پلنگ

دهان ببند که تا دل دهانه بگشاید
فروخورد دو جهان را به یک زمان چو نهنگ

چو ما رویم ره دل هزار فرسنگست
چو خطوتین دل آمد کجا بود فرسنگ

اگر نه مفخر تبریز شمس دین جویاست
چرا شود غم عشقش موکل و سرهنگ