مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

چو آب آهسته زیر که درآیم (1524)

چو آب آهسته زیر که درآیم
به ناگه خرمن که درربایم

چکم از ناودان من قطره قطره
چو طوفان من خراب صد سرایم

سرا چه‌بْوَد‌؟ فلک را برشکافم
ز بی‌صبری قیامت را نپایم

بلا را من علف بودم ز اول
ولیک اکنون بلاها را بلایم

ز حبس جا میابا دل رهایی
اگر من واقفم که من کجایم

سر نخلم ندانی کز چه سوی است
در این آب ار نگونت می‌نمایم

نه قلماشی است لیکن ماند آن را
نه هجو‌ی می‌کنم نی می‌ستایم

دم عشق است و عشق از لطفْ پنهان
ولی من از غلیظی‌ های هایم

مگو کُه را اگر آرد صدایی
که‌ای کُه نامدی‌، گفتی که آیم

تو او را گو که بانگِ کُه از او بود
زهی گویندهٔ بی‌منتهایم

ز قند یار تا شاخی نخایم (1525)

ز قند یار تا شاخی نخایم
نماز شام روزه کی گشایم

نمی‌دانم کجا می روید آن قند
کز او خوردم نمی‌دانم کجایم

عجایب آنک نقلش عقل من برد
چو عقل نیست چونش می ستایم

کی دارد روزه همچون روزه من
کز او هر لحظه عیدی می ربایم

ز صبح روی او دارم صبوحی
نماز شام را هرگز نپایم

چو گل در باغ حسنش خوش بخندم
چو صبح از آفتابش خوش برآیم

زبانم از شراب او شکسته‌ست
ز دستانش شکسته دست و پایم

از آن باده ندانم، چون فنایم (1526)

از آن باده ندانم، چون فنایم
از آن بی‌جا نمی‌دانم کجایم

زمانی قعر دریایی درافتم
دمی دیگر چو خورشیدی برآیم

زمانی از من آبستن جهانی
زمانی چون جهان خلقی بزایم

چو طوطیْ جانْ شِکر خاید به ناگه
شوم سرمست و طوطی را بخایم

به جایی درنگنجیدم به عالم
بجز آن یارِ بی‌جا را نشایم

منم آن رندِ مستِ سخت شیدا
میانِ جمله رندان‌ْ هایْ هایم

مرا گویی: «چرا با خود نیایی؟!»
تو بنما خود که تا با خود بیایم

مرا سایه‌یْ هُما چندان نوازد
که گویی سایه او شد من هُمایم

بدیدم حُسن را سرمست می‌گفت:
«بلایم من، بلایم من، بلایم»

جوابش آمد از هر سو ز صد جان
تُرایم من، تُرایم من، تُرایم

تو آن نوری که با موسی همی‌گفت
«خدایم من، خدایم من، خدایم»

بگفتم: «شمس تبریزی! کِیی؟» گفت:
«شمایم من، شمایم من، شمایم»

بیا کامروز گرد یار گردیم (1527)

بیا کامروز گرد یار گردیم
به سر گردیم و چون پرگار گردیم

بیا کامروز گرد خود نگردیم
به گرد خانه خمار گردیم

مگو با ما که ما دیوانگانیم
بر آتش‌های بی‌زنهار گردیم

سبک گردیم چون باد بهاری
حریف سبزه و گلزار گردیم

چرا چون گوش جمله باد گیریم
چرا چون موش در انبار گردیم

در آن طبله شکر پر کرد عطار
به گرد طبله عطار گردیم

چو سرمه خدمت دیده گزینیم
چو دیده جملگی دیدار گردیم

به پیش باد تو ما همچو گردیم (1528)

به پیش باد تو ما همچو گردیم
بدان سو که تو گردی چون نگردیم

ز نور نوبهارت سبز و گرمیم
ز تأثیر خزانت سرد و زردیم

ز عکس حلم تو تسلیم باشیم
ز عکس خشم تو اندر نبردیم

عدم را برگماری جمله هیچیم
کرم را برفزایی جمله مردیم

عدم را و کرم را چون شکستی
جهان را و نهان را درنوردیم

چو دیدیم آنچ از عالم فزون است
دو عالم را شکستیم و بخوردیم

به چشم عاشقان جان و جهانیم
به چشم فاسقان مرگیم و دردیم

زمستان و تموز از ما جدا شد
نه گرمیم ای حریفان و نه سردیم

زمستان و تموز احوال جسم است
نه جسمیم این زمان ما روح فردیم

چو نطع عشق خود ما را نمودی
به مهره مهر تو کاستاد نردیم

چو گفتی بس بود خاموش کردیم
اگر چه بلبل گلزار و وردیم

شب دوشینه ما بیدار بودیم (1529)

شب دوشینه ما بیدار بودیم
همه خفتند و ما بر کار بودیم

حریف غمزه غماز گشتیم
ندیم طره طرار بودیم

به گرد نقطه خوبی و مستی
به سر گردنده چون پرگار بودیم

تو چون دی زاده‌ای با تو چه گویم
که با یار قدیمی یار بودیم

مثال کاسه‌های لب شکسته
به دکان شه جبار بودیم

چرا چون جام شه زرین نباشیم
چو اندر مخزن اسرار بودیم

چرا خود کف ما دریا نباشد
چو اندر قعر دریابار بودیم

خمش باش و دو عالم را به گفت آر
کز اول گفت بی‌گفتار بودیم

من و تو دوش شب بیدار بودیم (1530)

من و تو دوش شب بیدار بودیم
همه خفتند و ما بر کار بودیم

حریف غمزه غماز گشتیم
به پیش طره طرار بودیم

بیا تا ظاهر و پیدا بگوییم
که با عشق نهانی یار بودیم

اگر چه پیش و پس آن جا نگنجد
به پیش صانع جبار بودیم

عجب نبود اگر ما را ندیدند
که ما در مخزن اسرار بودیم

بیاوردیم درها ارمغانی
که یعنی ما به دریابار بودیم

بیا کامروز شَه را ما شکاریم (1531)

بیا کامروز شَه را ما شکاریم
سَرِ خویش و سَرِ عالَم نداریم

بیا کامروز چون موسیِ عمران
به مردی گَرد از دریا برآریم

همه شب چون عصا افتاده بودیم
چو روز آمد چو ثُعبان بی‌قراریم

چو گِردِ سینهٔ خود طوف کردیم
یدِ بیضا ز جیبِ جان برآریم

بدان قدرت که ماری شد عصایی
به هر شب چون عصا و روز ماریم

پیِ فرعونِ سرکش اژدهاییم
پی موسی عصا و بُردباریم

به همت خونِ نمرودان بریزیم
تو این منگر که چون پشّه نزاریم

برافزاییم بر شیران و پیلان
اگر چه در کفِ آن شیر، زاریم

اگر چه همچو اُشتر کژنهادیم
چو اُشتر سوی کعبه راهواریم

به اقبالِ دو روزه دل نبندیم
که در اقبالِ باقی کامکاریم

چو خورشید و قمر نزدیک و دوریم
چو عشق و دل نهان و آشکاریم

برای عشق خون‌آشامِ خون‌خوار
سگانش را چو خون اندر تغاریم

چو ماهی وقتِ خاموشی خموشیم
به وقتِ گفتْ ماهِ بی‌غُباریم

بیا تا عاشقی از سر بگیریم (1532)

بیا تا عاشقی از سر بگیریم
جهان خاک را در زر بگیریم

بیا تا نوبهار عشق باشیم
نسیم از مشک و از عنبر بگیریم

زمین و کوه و دشت و باغ و جان را
همه در حله اخضر بگیریم

دکان نعمت از باطن گشاییم
چنین خو از درخت تر بگیریم

ز سر خوردن درخت این برگ و بر یافت
ز سر خویش برگ و بر بگیریم

ز دل ره برده‌اند ایشان به دلبر
ز دل ما هم ره دلبر بگیریم

مسلمانی بیاموزیم از وی
اگر آن طره کافر بگیریم

دلی دارد غمش چون سنگ مرمر
از آن مرمر دو صد گوهر بگیریم

چو جوشد سنگ او هفتاد چشمه
سبو و کوزه و ساغر بگیریم

کمینه چشمه‌اش چشمی است روشن
که ما از نور او صد فر بگیریم

بیا امروز ما مهمان میریم (1533)

بیا امروز ما مهمان میریم
بیا تا پیش میر خود بمیریم

ز مرگ ما جهانی زنده گردد
ازیرا ما نه قربان حقیریم

به مرغی جبرئیلی را ببندیم
به جانی ما جهانی را بگیریم

سبو بدهیم و دریایی ستانیم
چرا ما از چنین سودی نفیریم

غلام ماست ازرق پوش گردون
غلام خویشتن را چون اسیریم

چو ما شیریم و شیر شیر خوردیم
چرا چون یوز مفتون پنیریم

خمش کن نیست حاجت وانمودن
به پیش تیر باشی گرچه تیریم