شاعران قدیم

چو بنشست می خواست از بامداد
بزرگان لشکر برفتند شاد

بیامد هم‌انگه یکی مرد مه
ورا میوه آورد چندی ز ده

شتربارها نار و سیب و بهی
ز گل دسته‌ها کرده شاهنشهی

جهاندار چون دید بنواختش
میان یلان پایگه ساختش

همین مه که با میوه و بوی بود
ورا پهلوی نام کبروی بود

به روی جهاندار جام نبید
دو من را به یکبار اندر کشید

چو شد مرد خرم ز دیدار شاه
ازان نامداران و آن جشنگاه

یکی جام دیگر پر از می بلور
به دلش اندر افتاد زان جام شور

ز پیش بزرگان بیازید دست
بدان جام می تاخت و بر پای جست

به یاد شهنشاه بگرفت جام
منم گفت میخواره کبروی نام

به روی شهنشاه جام نبید
چو من درکشم یار خواهم گزید

به جام اندرون بود می پنج من
خورم هفت ازین بر سر انجمن

پس انگه سوی ده روم من به هوش
ز من نشنود کس به مستی خروش

چنان هفت جام پر از می بخورد
ازان می پرستان برآورد گرد

به دستوری شاه بیرون گذشت
که داند که می در تنش چون گذشت

وزان جای خرم بیامد به دشت
چو در سینهٔ مرد، می گرم گشت

برانگیخت اسپ از میان گروه
ز هامون همی تاخت تا پیش کوه

فرود آمد از باره جایی نهفت
یله کرد و در سایهٔ کوه خفت

ز کوه اندرآمد کلاغ سیاه
دو چشمش بکند اندران خوابگاه

همی تاختند از پس‌اندر گروه
ورا مرده دیدند بر پیش کوه

دو چشمش ز سر کنده زاغ سیاه
برش اسپ او ایستاده به راه

برو کهترانش خروشان شدند
وزان مجلس و جام جوشان شدند

چو بهرام برخاست از خوابگاه
بیامد بر او یکی نیک‌خواه

که کبروی را چشم روشن کلاغ
ز مستی بکندست در پیش راغ

رخ شهریار جهان زرد شد
ز تیمار کبروی پر درد شد

هم‌انگه برآمد ز درگه خروش
که ای نامداران با فر و هوش

حرامست می در جهان سربسر
اگر زیردستت گر نامور

برین‌گونه بگذشت سالی تمام
همی داشتی هرکسی می حرام

همان شه چو مجلس بیاراستی
همان نامهٔ باستان خواستی

چنین بود تا کودکی کفشگر
زنی خواست با چیز و نام و گهر

نبودش دران کار افزار سخت
همی زار بگریست مامش ز بخت

همانا نهان داشت لختی نبید
پسر را بدان خانه اندر کشید

به پور جوان گفت کاین هفت جام
بخور تا شوی ایمن و شادکام

مگر بشکنی امشب آن مهر تنگ
کلنگ از نمد کی کند کان سنگ

بزد کفشگر جام می هفت و هشت
هم‌اندر زمان آتشش سخت گشت

جوانمرد را جام گستاخ کرد
بیامد در خانه سوراخ کرد

وزان جایگه شد به درگاه خویش
شده شاددل یافته راه خویش

چنان بد که از خانه شیران شاه
یکی شیر بگسست و آمد به راه

ازان می همی کفشگر مست بود
به دیده ندید آنچ بایست بود

بشد تیز و بر شیر غران نشست
بیازید و بگرفت گوشش به دست

بران شیر غران پسر شیر بود
جوان از بر و شیر در زیر بود

همی شد دوان شیروان چون نوند
به یک دست زنجیر و دیگر کمند

چو آن شیربان جهاندار شاه
بیامد ز خانه بدان جایگاه

یکی کفشگر دید بر پشت شیر
نشسته چو بر خر سواری دلیر

بیامد دوان تا در بارگاه
دلیر اندر آمد به نزدیک شاه

بگفت آن دلیری کزو دیده بود
به دیده بدید آنچ نشنیده بود

جهاندار زان در شگفتی بماند
همه موبدان و ردان را بخواند

به موبد چنین گفت کاین کفشگر
نگه کن که تا از که دارد گهر

همان مادرش چون سخن شد دراز
دوان شد بر شاه و بگشاد راز

نخست آفرین کرد بر شهریار
که شادان بزی تا بود روزگار

چنین گفت کاین نورسیده به جای
یکی زن گزین کرد و شد کدخدای

به کار اندرون نایژه سست بود
دلش گفتی از سست خودرست بود

بدادم سه جام نبیدش نهان
که ماند کس از تخم او در جهان

هم‌اندر زمان لعل گشتش رخان
نمد سر برآورد و گشت استخوان

نژادش نبد جز سه جام نبید
که دانست کاین شاه خواهد شنید

بخندید زان پیرزن شاه گفت
که این داستان را نشاید نهفت

به موبد چنین گفت کاکنون نبید
حلالست میخواره باید گزید

که چندان خورد می که بر نره شیر
نشیند نیارد ورا شیر زیر

نه چندان که چشمش کلاغ سیاه
همی برکند رفته از نزد شاه

خروشی برآمد هم‌انگه ز در
که ای پهلوانان زرین کمر

به اندازه‌بر هرکسی می خورید
به آغاز و فرجام خود بنگرید

چو می‌تان به شادی بود رهنمون
بکوشید تا تن نگردد زبون

بیامد سوم روز شبگیر شاه
سوی دشت نخچیرگه با سپاه

به دست چپش هرمز کدخدای
سوی راستش موبد پاک‌رای

برو داستانها همی خواندند
ز جم و فریدون سخن راندند

سگ و یوز در پیش و شاهین و باز
همی تا به سر برد روز دراز

چو خورشید تابان به گنبد رسید
به جایی پی گور و آهو ندید

چو خورشید تابان درم ساز گشت
ز نخچیرگه تنگدل بازگشت

به پیش اندر آمد یکی سبز جای
بسی اندرو مردم و چارپای

ازان ده فراوان به راه آمدند
نظاره به پیش سپاه آمدند

جهاندار پرخشم و پرتاب بود
همی خواست کاید بدان ده فرود

نکردند زیشان کسی آفرین
تو گفتی ببست آن خران را زمین

ازان مردمان تنگدل گشت شاه
به خوبی نکرد اندر ایشان نگاه

به موبد چنین گفت کاین سبز جای
پر از خانه و مردم و چارپای

کنام دد و دام و نخچیر باد
به جوی اندرون آب چون قیر باد

بدانست موبد که فرمان شاه
چه بود اندران سوی ده شد ز راه

بدیشان چنین گفت کاین سبزجای
پر از خانه و مردم و چارپای

خوش آمد شهنشاه بهرام را
یکی تازه کرد اندرین کام را

دگر گفت موبد بدان مردمان
که جاوید دارید دل شادمان

شما را همه یکسره کرد مه
بدان تا کند شهره این خوب ده

بدین ده زن و کودکان مهترند
کسی را نباید که فرمان برند

بدین ده چه مزدور و چه کدخدای
به یک راه باید که دارند جای

زن و کودک و مرد جمله مهید
یکایک همه کدخدای دهید

خروشی برآمد ز پرمایه ده
ز شادی که گشتند همواره مه

زن و مرد ازان پس یکی شد به رای
پرستار و مزدور با کدخدای

چو ناباک شد مرد برنا به ده
بریدند ناگه سر مرد مه

همه یک به دیگر برآمیختند
به هرجای بی‌راه خون ریختند

چو برخاست زان روستا رستخیز
گرفتند ناگاه ازان ده گریز

بماندند پیران ابی پای و پر
بشد آلت ورزش و ساز و بر

همه ده به ویرانی آورد روی
درختان شده خشک و بی‌آب جوی

شده دشت ویران و ویران سرای
رمیده ازو مردم و چارپای

چو یک سال بگذشت و آمد بهار
بران ره به نخچیر شد شهریار

بران جای آباد خرم رسید
نگه کرد و بر جای بر ده ندید

درختان همه خشک و ویران‌سرای
همه مرز بی‌مردم و چارپای

دل شاه بهرام ناشاد گشت
ز یزدان بترسید و پر داد گشت

به موبد چنین گفت کای روزبه
دریغست ویران چنین خوب ده

برو تیز و آباد گردان به گنج
چنان کن کزین پس نبینند رنج

ز پیش شهنشاه موبد برفت
از آنجا به ویران خرامید تفت

ز برزن همی سوی برزن شتافت
به فرجام بیکار پیری بیافت

فرود آمد از باره بنواختش
بر خویش نزدیک بنشاختش

بدو گفت کای خواجهٔ سالخَورد
چنین جای آباد ویران که کرد

چنین داد پاسخ که یک روزگار
گذر کرد بر بوم ما شهریار

بیامد یکی بی‌خرد موبدی
ازان نامداران بی‌بر بدی

به ما گفت یکسر همه مهترید
نگر تا کسی را به کس نشمرید

بگفت این و این ده پرآشوب گشت
پر از غارت و کشتن و چوب گشت

که یزدان ورا یار به اندازه باد
غم و مرگ و سختی برو تازه باد

همه کار اینجا پر از تیرگیست
چنان شد که بر ما بباید گریست

ازین گفته پردرد شد روزبه
بپرسید و گفت از شما کیست مه

چنین داد پاسخ که مهتر بود
به جایی که تخم گیا بر بود

بدو روزبه گفت مهتر تو باش
بدین جای ویران به سر بر تو باش

ز گنج جهاندار دینار خواه
هم از تخم و گاو و خر و بار خواه

بکش هرک بیکار بینی به ده
همه کهترانند یکسر تو مه

بدان موبد پیش نفرین مکن
نه بر آرزو راند او این سُخُن

اگر یار خواهی ز درگاه شاه
فرستمت چندانک خواهی بخواه

چو بشنید پیر این سخن شاد شد
از اندوه دیرینه آزاد شد

هم‌انگه سوی خانه شد مرد پیر
بیاورد مردم سوی آبگیر

زمین را به آباد کردن گرفت
همه مرزها را سپردن گرفت

ز همسایگان گاو و خر خواستند
همه دشت یکسر بیاراستند

خود و مرزداران بکوشید سخت
بکِشتند هرجای چندی درخت

چو یک برزن نیک آباد شد
دل هرک دید اندران شاد شد

ازان جای هرکس که بگریختی
به مژگان همی خون فرو ریختی

چو آگاهی آمد ز آباد جای
هم از رنج این پیر سر کدخدای

یکایک سوی ده نهادند روی
به هر برزن آباد کردند جوی

همان مرغ و گاو و خر و گوسفند
یکایک برافزود بر کشتمند

درختی به هر جای هرکس بکشت
شد آن جای ویران چو خرم بهشت

به سالی سه دیگر بیاراست ده
برآمد ز ورزش همه کام مه

چو آمد به هنگام خرم بهار
سوی دشت نخچیر شد شهریار

ابا موبدش نام او روزبه
چو هر دو رسیدند نزدیک ده

نگه کرد فرخنده بهرام گور
جهان دید پر کشتمند و ستور

برآورده زو کاخهای بلند
همه راغ و هامون پر از گوسفند

همه راغ آب و همه دشت جوی
همه ده پر از مردم خوب‌روی

پراگنده بر کوه و دشتش بره
بهشتی شده بوم او یکسره

به موبد چنین گفت کای روزبه
چه کردی که ویران بد این خوب ده

پراگنده زو مردم و چارپای
چه دادی که آباد کردند جای

بدو گفت موبد که از یک سخن
به پای آمد این شارستان کهن

همان از یک اندیشه آباد شد
دل شاه ایران ازین شاد شد

مرا شاه فرمود کاین سبز جای
به دینار گنج اندر آور به پای

بترسیدم از کردگار جهان
نکوهیدن از کهتران و مهان

بدیدم چو یک دل دو اندیشه کرد
ز هر دو برآورد ناگاه گرد

همان چون به یک شهر دو کدخدای
بود بوم ایشان نماند به جای

برفتم بگفتم به پیران ده
که ای مهتران بر شما نیست مه

زنان کدخدایند و کودک همان
پرستار و مزدورتان این زمان

چو مهتر شدند آنک بودند که
به خاک اندر آمد سر مرد مه

به گفتار ویران شد این پاک جای
نکوهش ز من دور و ترس از خدای

ازان پس بریشان ببخشود شاه
برفتم نمودم دگرگونه راه

یکی با خرد پیر کردم به پای
سخن‌گوی و بادانش و رهنمای

بکوشید و ویرانی آباد کرد
دل زیردستان بدان شاد کرد

چو مهتر یکی گشت شد رای راست
بیفزود خوبی و کژی بکاست

نهانی بدیشان نمودم بدی
وزان پس گشادم در ایزدی

سخن بهتر از گوهر نامدار
چو بر جایگه بر برندش به کار

خرد شاه باید زبان پهلوان
چو خواهی که بی‌رنج ماند روان

دل شاه تا جاودان شاد باد
ز کژی و ویرانی آباد باد

چو بشنید شاه این سخن گفت زه
سزاوار تاجی تو ای روزبه

ببخشید یک بدره دینار زرد
بران پرهنر مرد بیننده مرد

ورا خلعت خسروی ساختند
سرش را به ابر اندر افراختند

دگر هفته با موبدان و ردان
به نخچیر شد شهریار جهان

چنان بد که ماهی به نخچیرگاه
همی بود میخواره و با سپاه

ز نخچیر کوه و ز نخچیر دشت
گرفتن ز اندازه اندر گذشت

سوی شهر شد شاددل با سپاه
شب آمد به ره گشت گیتی سیاه

برزگان لشکر همی راندند
سخنهای شاهنشهان خواندند

یکی آتشی دید رخشان ز دور
بران سان که بهمن کند شاه سور

شهنشاه بر روشنی بنگرید
به یک سو دهی خرم آمد پدید

یکی آسیا دید در پیش ده
نشسته پراگنده مردان مه

وزان سوی آتش همه دختران
یکی جشنگه ساخته بر کران

ز گل هر یکی بر سرش افسری
نشسته به هرجای رامشگری

همی چامهٔ رزم خسرو زدند
وزان جایگه هر زمان نو زدند

همه ماه‌روی و همه جعدموی
همه جامه گوهر همه مشک موی

به نزدیک پیش در آسیا
به رامش کشیده نخی بر گیا

وزان هر یکی دسته گل به دست
ز شادی و از می شده نیم‌مست

ازان پس خروش آمد از جشنگاه
که جاوید ماناد بهرامشاه

که با فر و برزست و با مهر و چهر
برویست بر پای گردان سپهر

همی می چکد گویی از روی اوی
همی بوی مشک آید از موی اوی

شکارش نباشد جز از شیر و گور
ازیراش خوانند بهرام گور

جهاندار کاواز ایشان شنید
عنان را بپیچید و زان سو کشید

چو آمد به نزدیکی دختران
نگه کرد جای از کران تا کران

همه دشت یکسر پر از ماه دید
به شهر آمدن راه کوتاه دید

بفرمود تا میگساران ز راه
می آرند و میخواره نزدیک شاه

گسارنده آورد جام بلور
نهادند بر دست بهرام گور

ازان دختران آنک بد نامدار
برون آمدند از میانه چهار

یکی مشک نام و دگر سیسنک
یکی نام نار و دگر سوسنک

بر شاه رفتند با دست‌بند
به رخ چون بهار و به بالا بلند

یکی چامه گفتند بهرام را
شهنشاه با دانش و نام را

ز هر چار پرسید بهرام گور
کزیشان به دلش اندر افتاد شور

که ای گلرخان دختران که‌اید
وزین آتش افروختن بر چه‌اید

یکی گفت کای سرو بالا سوار
به هر چیز ماننده شهریار

پدرمان یکی آسیابان پیر
بدین کوه نخچیر گیرد به تیر

بیاید همانا چو شب تیره شد
ورا دیده از تیرگی خیره شد

هم‌اندر زمان آسیابان ز کوه
بیاورد نخچیر خود با گروه

چو بهرام را دید رخ را به خاک
بمالید آن پیر آزاده پاک

یکی جام زرین بفرمود شاه
بدان پیر دادن که آمد ز راه

بدو گفت کاین چار خورشید روی
چه داری چو هستند هنگام شوی

برو پیرمرد آفرین کرد و گفت
که این دختران مرا نیست جفت

رسیده بدین سال دوشیزه‌اند
به دوشیزگی نیز پاکیزه‌اند

ولیکن ندارند چیزی فزون
نگوییم زین بیش چیزی کنون

بدو گفت بهرام کاین هر چهار
به من ده وزین بیش دختر مکار

چنین داد پاسخ ورا پیرمرد
کزین در که گفتی سوارا مگرد

نه جا هست ما را نه بوم و نه بر
نه سیم و سرای و نه گاو و نه خر

بدو گفت بهرام شاید مرا
که بی‌چیز ایشان بباید مرا

بدو گفت هرچار جفت تواند
پرستارگان نهفت تواند

به عیب و هنر چشم تو دیدشان
بدین‌سان که دیدی پسندیده‌شان

بدو گفت بهرام کاین هر چهار
پذیرفتم از پاک پروردگار

بگفت این و از جای بر پای خاست
به دشت اندر آوای بالای خاست

بفرمود تا خادمان سپاه
برند آن بتان را به مشکوی شاه

سپاه اندر آمد یکایک ز دشت
همه شب همی دشت لشکر گذشت

فروماند زان آسیابان شگفت
شب تیره اندیشه اندر گرفت

به زن گفت کاین نامدار چو ماه
بدین برز بالا و این دستگاه

شب تیره بر آسیا چون رسید
زنش گفت کز دور آتش بدید

بر آواز این رامش دختران
ز مستی می آورد و رامشگران

چنین گفت پس آسیابان به زن
که ای زن مرا داستانی بزن

که نیکیست فرجام این گر بدی
زنش گفت کاری بود ایزدی

نپرسید چون دید مرد از نژاد
نه از خواسته بر دلش بود یاد

به روی زمین بر همی ماه جست
نه دینار و نه دختر شاه جست

بت آرا ببیند چو ایشان به چین
گسسته شود بر بتان آفرین

برین گونه تا شید بر پشت راغ
برآمد جهان شد چو روشن چراغ

همی رفت هرگونه‌ای داستان
چه از بدنژاد و چه از راستان

چو شب روز شد مهتر آمد به ده
بدین پیر گفتا که ای روزبه

به بالینت آمد شب تیره‌بخت
به بار آمد آن سبز شاخ درخت

شب تیره‌گون دوش بهرامشاه
همی آمد از دشت نخچیرگاه

نگه کرد این جشن و آتش بدید
عنان را بپیچید و زین سو کشید

کنون دختران تو جفت وی‌اند
به آرام اندر نهفت وی‌اند

بدان روی و آن موی و آن راستی
همی شاه را دختر آراستی

شهنشاه بهرام داماد تست
به هر کشوری زین سپس یاد تست

ترا داد این کشور و مرز پاک
مخور غم که رستی ز اندوه و باک

بفرمای فرمان که پیمان تراست
همه بندگانیم و فرمان تراست

کنون ما همه کهتران توایم
چه کهتر همه چاکران توایم

بدو آسیابان و زن خیره ماند
همی هر یکی نام یزدان بخواند

چنین گفت مهتر که آن روی و موی
ز چرخ چهارم خور آورد شوی

دگر هفته آمد به نخچیرگاه
خود و موبدان و ردان سپاه

بیامد یکی سرد مهترپرست
چو باد دمان با گرازی به دست

بپرسید مهتر که بهرامشاه
کجا باشد اندر میان سپاه

بدو گفت هرکس که تو شاه را
چه جویی نگویی به ما راه را

چنین داد پاسخ که تا روی شاه
نبینم نگویم سخن با سپاه

بدو گفت موبد چه باید بگوی
تو شاه جهان را ندانی به روی

بر شاه بردند جوینده را
چنان دانشی مرد گوینده را

بیامد چو بهرام را دید گفت
که با تو سخن دارم اندر نهفت

عنان را بپیچید بهرام گور
ز دیدار لشکر برون راند دور

بدو گفت مرد این جهاندیده شاه
به گفتار من کرد باید نگاه

بدین مرز دهقانم و کدخدای
خدای بر و بوم و ورز و سرای

همی آب بردم بدین مرز خویش
که در کار پیدا کنم ارز خویش

چو بسیار گشت آب گستاخ شد
میان یکی مرز سوراخ شد

شگفتی خروشی به گوش آمدم
کزان بیم جای خروش آمدم

همی اندران جای آواز سنج
خروشش همی ره نماید به گنج

چو بشنید بهرام آنجا کشید
همه دشت پر سبزه و آب دید

بفرمود تا کارگر با گراز
بیارند چندی ز راه دراز

فرود آمد از باره شاه بلند
شراعی زدند از برکشتمند

شب آمد گوان شمعی افروختند
به هر جای آتش همی سوختند

ز دریا چو خورشید برزد درفش
چو مصقول کرد این سرای بنفش

ز هر سو برفتند کاریگران
شدند انجمن چون سپاهی گران

زمین را به کندن گرفتند پاک
شد آن جای هامون سراسر مغاک

ز کندن چو گشتند مردم ستوه
پدید آمد از خاک چیزی چو کوه

یکی خانه‌ای کرده از پخته خشت
به ساروج کرده بسان بهشت

کننده تبر زد همی از برش
پدید آمد از دور جای درش

چو موبد بدید اندر آمد به در
ابا او یکی ایرمانی دگر

یکی خانه دیدند پهن و دراز
برآورده بالای او چند باز

ز زر کرده بر پای دو گاومیش
یکی آخری کرده زرینش پیش

زبرجد به آخر درون ریخته
به یاقوت سرخ اندر آمیخته

چو دو گاو گردون میانش تهی
شکمشان پر از نار و سیب و بهی

میان بهی در خوشاب بود
که هر دانه‌ای قطرهٔ آب بود

همان گاو را چشم یاقوت بود
ز پیری سر گاو فرتوت بود

همه گرد بر گرد او شیر و گور
یکی دیده یاقوت و دیگر بلور

تذروان زرین و طاوس زر
همه سینه و چشمهاشان گهر

چو دستور دید آن بر شاه شد
به رای بلند افسر ماه شد

به نرمی به شاه جهان گفت خیز
که آمد همی گنجها را جهیز

یکی خانهٔ گوهر آمد پدید
که چرخ فلک داشت آن را کلید

بدو گفت بنگر که بر گنج نام
نویسد کسی کش بود گنج کام

نگه کن بدان گنج تا نام کیست
گر آگندن او به ایام کیست

بیامد سر موبدان چون شنید
بران گاو بر مهر جمشید دید

به شاه جهان گفت کردم نگاه
نوشتست بر گاو جمشید شاه

بدو گفت شاه ای سر موبدان
به هر کار داناتر از بخردان

ز گنجی که جمشید بنهاد پیش
چرا کرد باید مرا گنج خویش

هر آن گنج کان جز به شمشیر و داد
فراز آید آن پادشاهی مباد

به ارزانیان ده همه هرچ هست
مبادا که آید به ما برشکست

اگر نام باید که پیدا کنیم
به داد و به شمشیر گنج آگنیم

نباید سپاه مرا بهره زین
نه تنگست بر ما زمان و زمین

فروشید گوهر به زر و به سیم
زن بیوه و کودکان یتیم

تهی‌دست مردم که دارند نام
گسسته دل از نام و آرام و کام

ز ویران و آباد گرد آورید
ازان پس یکایک همه بشمرید

ببخشید دینار گنج و درم
به مزد روان جهاندار جم

ازان ده یک آنرا که بنمود راه
همی شاه جست از میان سپاه

مرا تا جوان باشم و تن درست
چرا بایدم گنج جمشید جست

گهر هرک بستاند از جمشید
به گیتی مبادش به نیکی امید

چو با لشکرم تن به رنج آوریم
ز روم و ز چین نام و گنج آوریم

مرا اسپ شبدیز و شمشیر تیز
نگیرم فریب و ندانم گریز

وزان جایگه شد سوی گنج خویش
که گرد آورید از خوی و رنج خویش

بیاورد گردان کشورش را
درم داد یکساله لشکرش را

یکی بزمگه ساخت چون نوبهار
بیاراست ایوان گوهرنگار

می لعل رخشان به جام بلور
چو شد خرم و شاد بهرام گور

به یاران چنین گفت کای سرکشان
شنیده ز تخت بزرگی نشان

ز هوشنگ تا نوذر نامدار
کجا ز آفریدون بد او یادگار

برین هم نشان تا سر کیقباد
که تاج فریدون به سر بر نهاد

ببینید تا زان بزرگان که ماند
بریشان به جز آفرین را که خواند

چو کوتاه شد گردش روزگار
سخن ماند زان مهتران یادگار

که این را منش بود و آن را نبود
یکی را نکوهش دگر را ستود

یکایک به نوبت همه بگذریم
سزد گر جهان را به بد نسپریم

چرا گنج آن رفتگان آوریم
وگر دل به دینارشان گستریم

نبندم دل اندر سرای سپنج
ننازم به تاج و نیازم به گنج

چو روزی به شادی همی بگذرد
خردمند مردم چرا غم خورد

هرانکس کزین زیردستان ما
ز دهقان و از در پرستان ما

بنالد یکی کهتر از رنج من
مبادا سر وافسر وگنج من

یکی پیر بد نام او ماهیار
شده سال او بر صد و شست و چار

چو آواز بشنید بر پای خاست
چنین گفت کای مهتر داد و راست

چنین یافتم از فریدون و جم
وزان نامداران هر بیش و کم

چو تو شاه ننشست کس در جهان
نه کس این شنید از کهان و مهان

به هنگام جم چون سخن راندند
ورا گنج گاوان همی خواندند

چو گنجی پراگنده‌ای در جهان
میان کهان و میان مهان

دلت گر به درهای دریاستی
ز دریا گهر موج برخاستی

ندانست کس در جهان کان کجاست
به خاکست گر در دم اژدهاست

تو چون یافتی ننگریدی به گنج
که ننگ آمدت این سرای سپنج

به دریا همانا که چندین گهر
به دیده ندیدست کس بیشتر

به دوریش بخشیدی این گوهران
همان گاو گوهر کران تا کران

پس از رفتنت نام تو زنده باد
تو آباد و پیروز و بخت از تو شاد

بسی دفتر خسروان زین سخن
سیه گردد و هم نیاید به بن

به روز سدیگر برون رفت شاه
ابا لشکر و ساز نخچیرگاه

بزرگان ایران ز بهر شکار
به درگاه رفتند سیصد سوار

ابا هر سواری پرستنده سی
ز ترک و ز رومی و از پارسی

پرستنده سیصد ز ایوان شاه
برفتند با ساز نخچیرگاه

ز دیبا بیاراسته صد شتر
رکابش همه زر و پالانش در

ده اشتر نشستنگه شاه را
به دیبا بیاراسته گاه را

به پیش اندر آراسته هفت پیل
برو تخت پیروزه همرنگ نیل

همه پایهٔ تخت زر و بلور
نشستنگه شاه بهرام گور

ابا هر یکی تیغ‌زن صد غلام
به زرین کمرها و زرین ستام

صد اشتر بد از بهر رامشگران
همه بر سران افسر از گوهران

ابا بازداران صد و شست باز
دو صد چرغ و شاهین گردن‌فراز

پس‌اندر یکی مرغ بودی سیاه
گرامی‌تر آن بود بر چشم شاه

سیاهی به چنگ و به منقار زرد
چو زر درخشنده بر لاژورد

همی خواندش شاه طغری به نام
دو چشمش به رنگ پر از خون دو جام

که خاقان چینش فرستاده بود
یکی تخت با تاج بیجاده بود

یکی طوق زرین زبرجد نگار
چهل یاره و سی و شش گوشوار

شتروار سیصد طرایف ز چین
فرستاد و یاقوت سیصد نگین

پس بازداران صد و شست یوز
ببردند با شاه گیتی فروز

بیاراسته طوق یوز از گهر
بدو اندر افگنده زنجیر زر

بیامد شهنشاه زین سان به دشت
همی تاجش از مشتری برگذشت

هرانکس که بودند نخچیرجوی
سوی آب دریا نهادند روی

جهاندار بهرام هر هفت سال
بدان آب رفتی به فرخنده فال

چو لشکر به نزدیک دریا رسید
شهنشاه دریا پر از مرغ دید

بزد طبل و طغری شد اندر هوا
شکیبا نبد مرغ فرمانروا

زبون بود چنگال او را کلنگ
شکاری چو نخچیر بود او پلنگ

سرانجام گشت از جهان ناپدید
کلنگی به چنگ آمدش بردمید

بپرید بر سان تیر از کمان
یکی بازدار از پس اندر دمان

دل شاه گشت از پریدنش تنگ
همی تاخت از پس به آواز زنگ

یکی باغ پیش اندر آمد فراخ
برآورده از گوشهٔ باغ کاخ

بشد تازیان با تنی چند شاه
همی بود لشکر به نخچیرگاه

چو بهرام گور اندر آمد به باغ
یکی جای دید از برش تند راغ

میان گلستان یکی آبگیر
بروبر نشسته یکی مرد پیر

زمینش به دیبا بیاراسته
همه باغ پر بنده و خواسته

سه دختر بر او نشسته چو عاج
نهاده به سربر ز پیروزه تاج

به رخ چون بهار و به بالا بلند
به ابرو کمان و به گیسو کمند

یکی جام بر دست هر یک بلور
بدیشان نگه کرد بهرام گور

ز دیدارشان چشم او خیره شد
ز باز و ز طغری دلش تیره شد

چو دهقان پرمایه او را بدید
رخ او شد از بیم چون شنبلید

خردمند پیری و برزین به نام
دل او شد از شاه ناشادکام

برفت از بر حوض برزین چو باد
بر شاه شد خاک را بوسه داد

چنین گفت کای شاه خورشیدچهر
به کام تو گرداد گردان سپهر

نیارمت گفتن که ایدر بایست
بدین مرز من با سواری دویست

سر و نام برزین برآید به ماه
اگر شاد گردد بدین باغ شاه

به برزین چنین گفت شاه جهان
که امروز طغری شد از من نهان

دلم شد ازان مرغ گیرنده تنگ
که مرغان چو نخچیر بد او پلنگ

چنین پاسخ آورد برزین به شاه
که اکنون یکی مرغ دیدم سیاه

ابا زنگ زرین تنش همچو قیر
همان چنگ و منقار او چون زریر

بیامد بران گوزبن بر نشست
بیاید هم‌اکنون به بختت به دست

هم‌انگه یکی بنده را گفت شاه
که رو گوزبن کن سراسر نگاه

بشد بنده چون باد و آواز داد
که همواره شاه جهان باد شاد

که طغری به شاخی برآویختست
کنون بازدارش بگیرد به دست

چو طغری پدید آمد آن پیر گفت
که ای بر زمین شاه بی‌بار و جفت

پی مرزبان بر تو فرخنده باد
همه تاجداران ترا بنده باد

بدین شادی اکنون یکی جام خواه
چو آرام دل یافتی کام خواه

شهنشاه گیتی بران آبگیر
فرود آمد و شادمان گشت پیر

بیامد هم‌انگاه دستور اوی
همان گنج داران و گنجور اوی

بیاورد برزین می سرخ و جام
نخستین ز شاه جهان برد نام

بیاورد خوان و خورش ساختند
چو از خوردن نان بپرداختند

ازان پس بیاورد جامی بلور
نهادند بر دست بهرام گور

جهاندار بهرام بستد نبید
از اندازهٔ خط برتر کشید

چو برزین چنان دید برگشت شاد
بیامد به هر جای خمی نهاد

چو شد مست برزین بدان دختران
چنین گفت کای پرخرد مهتران

بدین باغ بهرامشاه آمدست
نه گردنکشی با سپاه آمدست

هلا چامه پیش آور ای چامه‌گوی
تو چنگ آور ای دختر ماه‌روی

برفتند هر سه به نزدیک شاه
نهادند بر سر ز گوهر کلاه

یکی پای کوب و دگر چنگ‌زن
سه دیگر خوش‌آواز لشکر شکن

به آواز ایشان شهنشاه جام
ز باده تهی کرد و شد شادکام

بدو گفت کاین دختران کیند
که با تو بدین شادمانی زیند

چنین گفت برزین که ای شهریار
مبیناد بی‌تو کسی روزگار

چنان دان که این دلبران منند
پسندیده و دختران منند

یکی چامه‌گوی و یکی چنگ‌زن
سیم پای کوبد شکن بر شکن

چهارم به کردار خرم بهار
بدین سان که بیند همی شهریار

بدان چامه‌زن گفت کای ماه‌روی
بپرداز دل چامهٔ شاه گوی

بتان چامه و چنگ برساختند
یکایک دل از غم بپرداختند

نخستین شهنشاه را چامه‌گوی
چنین گفت کای خسرو ماه‌روی

نمانی مگر بر فلک ماه را
به شادی همان خسرو گاه را

به دیدار ماهی و بالای ساج
بنازد بتو تخت شاهی و تاج

خنک آنک شبگیر بیندت روی
خنک آنک یابد ز موی تو بوی

میان تنگ چون شیر و بازو ستبر
همی فر تاجت برآید به ابر

به گلنار ماند همی چهر تو
به شادی بخندد دل از مهر تو

دلت همچو دریا و رایت چو ابر
شکارت نبینم همی جز هژبر

همی مو شکافی به پیکان تیر
همی آب گردد ز داد تو شیر

سپاهی که بیند کمند ترا
همان بازوی زورمند ترا

به درد دل و مغز جنگاوران
وگر چند باشد سپاهی گران

چو آن چامه بشنید بهرام گور
بخورد آن گران سنگ جام بلور

بدو گفت شاه ای سرافراز مرد
چشیده ز گیتی بسی گرم و سرد

نیابی تو داماد بهتر ز من
گو شهریاران سر انجمن

بمن ده تو این هر سه دخترت را
به کیوان برافرازم اخترت را

به دو گفت برزین که ای شهریار
بتو شاد بادا می و میگسار

که یارست گفت این خود اندر جهان
که دارد چنین زهره اندر نهان

مرا گر پذیری بسان رهی
که بپرستم این تخت شاهنشهی

پرستش کنم تاج و تخت ترا
همان فر و اورنگ و بخت ترا

همان این سه دختر پرستنده‌اند
به پیش تو بر پای چون بنده‌اند

پرستندگان را پسندید شاه
بدان سان که از دور دیدش سه ماه

به بالای ساجند و همرنگ عاج
سزاوار تخت‌اند و زیبای تاج

پس‌انگاه گفتش به بهرام پیر
که ای شاه دشمن‌کش و شیرگیر

بگویم کنون هرچ هستم نهان
بد و نیک با شهریار جهان

ز پوشیدنی هم ز گستردنی
ز افگندنی و پراگندگی

همانا شتربار باشد دویست
به ایوان من بنده‌گر بیش نیست

همان یاره و طوق و هم تاج و تخت
کزان دختران را بود نیک‌بخت

ز برزین بخندید بهرام و گفت
که چیزی که داری تو اندر نهفت

بمان تا بباشد هم‌انجا به جای
تو با جام می سوی رامش گرای

بدو پیر گفت این سه دختر چو ماه
به راه کیومرث و هوشنگ شاه

ترا دادم و خاک پای تواند
همه هر سه زنده برای تواند

مهین دخترم نام ماه‌آفرید
فرانک دوم و سیوم شنبلید

پسندیدشان شاه چون دیدشان
ز بانو زنان نیز بگزیدشان

به برزین چنین گفت کاین هر سه ماه
پسندید چون دید بهرامشاه

بفرمود تا مهد زرین چهار
بیارد ز لشکر یکی نامدار

چو هر سه مه اندر عماری نشست
ز رومی همان خادم آورد شست

به مشکوی زرین شدند این سه ماه
همی بود تا مست‌تر گشت شاه

بدو گفت برزین که ای شهریار
جهاندار و دانا و نیزه‌گزار

یکی بنده‌ام تا زیم شاه را
نیایش کنم خاک درگاه را

یکی بنده تازانهٔ شاه را
ببرد و بیاراست درگاه را

سپه را ز سالار گردنکشان
جز از تازیانه نبودی نشان

چو دیدی کسی شاخ شیب دراز
دوان پیش رفتی و بردی نماز

همی بود بهرام تا گشت مست
چو خرم شد اندر عماری نشست

بیامد به مشکوی زرین خویش
سوی خانهٔ عنبر آگین خویش

چو آمد یکی هفته آنجا ببود
بسی خورد و بخشید و شادی نمود

به هشتم بیامد به دشت شکار
خود و روزبه با سواری هزار

همه دشت یکسر پر از گور دید
ز قربان کمان کیان برکشید

دو زاغ کمان را به زه بر نهاد
ز یزدان پیروزگر کرد یاد

بهاران و گوران شده جفت جوی
ز کشتن به روی اندر آورده روی

همی پوست کند این ازآن آن ازین
ز خونشان شده لعل روی زمین

همی بود بهرام تا گور نر
به مستی جدا شد یک از یک دگر

چو پیروز شد نره گور دلیر
یکی ماده را اندر آورد زیر

به زه داشت بهرام جنگی کمان
بخندید چون گور شد شادمان

بزد تیر بر پشت آن گور نر
گذر کرد بر گور پیکان و پر

نر و ماده را هر دو بر هم بدوخت
دل لشکر از زخم او بر فروخت

ز لشکر هرانکس که آن زخم دید
بران شهریار آفرین گسترید

که چشم بد از فر تو دور باد
همه روزگاران تو سور باد

به مردی تواندر زمانه نوی
که هم شاه و هم خسرو و هم گوی

وزانجا برانگیخت شبرنگ را
بدیدش یکی بیشه تنگ را

دو شیر ژیان پیش آن بیشه دید
کمان را به زه کرد و اندر کشید

بزد تیر بر سینهٔ شیر چاک
گذر کرد تا پر و پیکان به خاک

بر ماده شد تیز بگشاد دست
بر شیر با گردرانش ببست

چنین گفت کان تیر بی‌پر بود
نبد تیز پیکان او کر بود

سپاهی همی خواندند آفرین
که ای نامور شهریار زمین

ندید و نبیند کسی در جهان
چو تو شاه بر تخت شاهنشهان

چو با تیر بی‌پر تو شیرافگنی
پی کوه خارا ز بن برکنی

بدان مرغزار اندرون راند شاه
ز لشکر هرانکس که بد نیک‌خواه

یکی بیشه دیدند پر گوسفند
شبانان گریزان ز بیم گزند

یکی سرشبان دید بهرام را
بر او دوید از پی نام را

بدو گفت بهرام کاین گوسفند
که آرد بدین جای ناسودمند

بدو سرشبان گفت کای شهریار
ز گیتی من آیم بدین مرغزار

همین گوسفندان گوهرفروش
به دشت اندر آوردم از کوه دوش

توانگر خداوند این گوسفند
بپیچد همی از نهیب گزند

به خروار با نامور گوهرست
همان زر و سیمست و هم زیورست

ندارد جز از دختری چنگ‌زن
سر جعد زلفش شکن بر شکن

نخواهد جز از دست دختر نبید
کسی مردم پیر ازین سان ندید

اگر نیستی داد بهرامشاه
مر او را کجا ماندی دستگاه

شهنشاه گیتی نکوشد به زر
همان موبدش نیست بیدادگر

نگویی مرا کاین ددان ار که کشت
که او را خدای جهان باد پشت

بدو گفت بهرام کاین هر دو شیر
تبه شد به پیکان مرد دلیر

چو شیران جنگی بکشت او برفت
سواری سرافراز با یار هفت

کجا باشد ایوان گوهرفروش
پدیدار کن راه و بر ما مپوش

بدو سرشبان گفت ز ایدر برو
دهی تازه پیش اندر آیدت نو

به شهر آید آواز زان جایگاه
به نزدیکی کاخ بهرامشاه

چو گردون بپوشد حریر سیاه
به جشن آید آن مرد با دستگاه

گر ایدونک باشدت لختی درنگ
به گوش آیدت نوش و آواز چنگ

چو بشنید بهرام بالای خواست
یکی جامهٔ خسرو آرای خواست

جدا شد ز دستور وز لشکرش
همانا پر از آرزو شد سرش

چنین گفت با موبدان روزبه
که اکنون شود شاه ایران به ده

نشنید بدان خان گوهر فروش
همه سوی گفتار دارید گوش

بخواهد همان دخترش از پدر
نهد بی‌گمان بر سرش تاج زر

نیابد همی سیری از خفت و خیز
شب تیره زو جفت گیرد گریز

شبستان مر او را فزون از صد است
شهنشاه زین‌سان که باشد بد است

کنون نه صد و سی زن از مهتران
همه بر سران افسر از گوهران

ابا یاره و تاج و با تخت زر
درفشان ز دیبای رومی گهر

شمردست خادم به مشکوی شاه
کزیشان یکی نیست بی‌دستگاه

همی باژ خواهد ز هر مرز و بوم
به سالی پریشان رود باژ روم

دریغ آن بر و کتف و بالای شاه
دریغ آن رخ مجلس آرای شاه

نبیند چنو کس به بالای و زور
به یک تیر بر هم بدوزد دو گور

تبه گردد از خفت و خیز زنان
به زودی شود سست چون پرنیان

کند دیده تاریک و رخساره زرد
به تن سست گردد به لب لاژورد

ز بوی زنان موی گردد سپید
سپیدی کند در جهان ناامید

جوان را شود گوژ بالای راست
ز کار زنان چندگونه بلاست

به یک ماه یک بار آمیختن
گر افزون بود خون بود ریختن

همین بار از بهر فرزند را
بباید جوان خردمند را

چو افزون کنی کاهش افزون کند
ز سستی تن مرد بی‌خون کند

برفتند گویان به ایوان شاه
یکی گفت خورشید گم کرد راه

شب تیره‌گون رفت بهرام گور
پرستنده یک تن ز بهر ستور

چو آواز چنگ اندر آمد به گوش
بشد شاه تا خان گوهر فروش

همی تاخت باره به آواز چنگ
سوی خان بازارگان بی‌درنگ

بزد حلقه را بر در و بار خواست
خداوند خورشید را یار خواست

پرستندهٔ مهربان گفت کیست
زدن در شب تیره از بهر چیست

چنین داد پاسخ که شبگیر شاه
بیامد سوی دشت نخچیرگاه

بلنگید در زیر من بارگی
ازو بازگشتم به بیچارگی

چنین اسپ و زرین ستامی به کوی
بدزدد کسی من شوم چاره‌جوی

بیامد کنیزک به دهقان بگفت
که مردی همی خواهد از ما نهفت

همی گوید اسپی به زرین ستام
بدزدند از ایدر شود کار خام

چنین داد پاسخ که بگشای در
به بهرام گفت اندر آی ای پسر

چو شاه اندر آمد چنان جای دید
پرستنده هر جای برپای دید

چنین گفت کای دادگر یک خدای
به خوبی توی بنده را رهنمای

مبادا جز از داد آیین من
مباد آز و گردنکشی دین من

همه کار و کردار من داد باد
دل زیردستان به ما شاد باد

گر افزون شود دانش و داد من
پس از مرگ روشن بود یاد من

همه زیردستان چو گوهرفروش
بمانند با نالهٔ چنگ و نوش

چو آمد به بالای ایوان رسید
ز در دختر میزبان را بدید

چو دهقان ورا دید بر پای خاست
بیامد خم آورد بالای راست

بدو گفت شب بر تو فرخنده باد
همه بدسگالان ترا بنده باد

نهالی بیفگند و مسند نهاد
ز دیدار او میزبان گشت شاد

گرانمایه خوانی بیاورد زود
برو خوردنیها ازان سان که بود

بیامد یکی مرد مهترپرست
بفرمود تا اسپ او را ببست

پرستنده را نیز خوان خواستند
یکی جای دیگر بیاراستند

همان میزبان را یکی زیرگاه
نهادند و بنشست نزدیک شاه

به پوزش بیاراست پس میزبان
به بهرام گفت ای گو مرزبان

توی میهمان اندرین خان من
فدای تو بادا تن و جان من

بدو گفت بهرام تیره شبان
که یابد چنین تازه‌رو میزبان

چو نان خورده شد جام باید گرفت
به خواب خوش آرام باید گرفت

به یزدان نباید بود ناسپاس
دل ناسپاسان بود پرهراس

کنیزک ببرد آبه دستان و تشت
ز دیدار مهمان همی خیره گشت

چو شد دست شسته می و جام خواست
به می رامش و نام و آرام خواست

کنیزک بیاورد جامی نبید
می سرخ و جام و گل و شنبلید

بیازید دهقان به جام از نخست
بخورد و به مشک و گلابش بشست

به بهرام داد آن دلارای جام
بدو گفت میخواره را چیست نام

هم‌اکنون بدین با تو پیمان کنم
به بهرام شاهت گروگان کنم

فراوان بخندید زو شهریار
بدو گفت نامم گشسپ سوار

من ایدر به آواز چنگ آمدم
نه از بهر جای درنگ آمدم

بدو میزبان گفت کاین دخترم
همی به آسمان اندر آرد سرم

همو میگسارست و هم چنگ‌زن
همان چامه گویست و لشکر شکن

دلارام را آرزو نام بود
همو میگسار و دلارام بود

به سرو سهی گفت بردار چنگ
به پیش گشسپ آی با بوی و رنگ

بیامد بر پادشا چنگ زن
خرامان بسان بت برهمن

به بهرام گفت ای گزیده سوار
به هر چیز مانندهٔ شهریار

چنان دان که این خانه بر سور تست
پدر میزبانست و گنجور تست

شبان سیه بر تو فرخنده باد
سرت برتر از ابر بارنده باد

بدو گفت بنشین و بردار چنگ
یکی چامه باید مرا بی‌درنگ

شود ماهیار ایدر امشب جوان
گروگان کند پیش مهمان روان

زن چنگ‌زن چنگ در بر گرفت
نخستین خروش مغان درگرفت

دگر چامه را باب خود ماهیار
تو گفتی بنالد همی چنگ زار

چو رود بریشم سخن‌گوی گشت
همه خانهٔ وی سمن بوی گشت

پدر را چنین گفت کای ماهیار
چو سرو سهی بر لب جویبار

چو کافور کرده سر مشکبوی
زبان گرم‌گوی و دل آزرم جوی

همیشه بداندیشت آزرده باد
به دانش روان تو پرورده باد

توی چون فریدون آزاده خوی
منم چون پرستار نام آرزوی

ز مهمان چنان شاد گشتم که شاه
به جنگ ا ندرون چیره بیند سپاه

چو این گفته شد سوی مهمان گذشت
ابا چامه و چنگ نالان گذشت

به مهمان چنین گفت کای شاه‌فش
بلنداختر و یک‌دل و کینه‌کش

کسی کو ندیدست بهرام را
خنیده سوار دلارام را

نگه کرد باید به روی تو بس
جز او را نمانی ز لشکر به کس

میانت چو غروست و بالا چو سرو
خرامان شده سرو همچون تذرو

به دل نره شیر و به تن ژنده پیل
بناورد خشت افگنی بر دو میل

رخانت به گلنار ماند درست
تو گویی به می برگ گل را بشست

دو بازو به کردار ران هیون
به پای اندر آری که بیستون

تو آنی کجا چشم کس چون تو مرد
ندید و نبیند به روز نبرد

تن آرزو خاک پای تو باد
همه‌ساله زنده برای تو باد

جهاندار ازان چامه و چنگ اوی
ز دیدار و بالا و آهنگ اوی

بروبر ازان گونه شد مبتلا
که گفتی دلش گشت گنج بلا

چو در پیش او مست شد ماهیار
چنین گفت با میزبان شهریار

که دختر به من ده به آیین و دین
چو خواهی که یابی به داد آفرین

چنین گفت با آرزو ماهیار
کزین شیردل چند خواهی نثار

نگه کن بدو تا پسند آیدت
بر آسودگی سودمند آیدت

چنین گفت با ماهیار آرزوی
که ای باب آزاده و نیک خوی

مرا گر همی داد خواهی به کس
همالم گشسپ سوارست و بس

تو گویی به بهرام ماند همی
چو جانست و با او نشستن دمی

به گفتار دختر بسنده نکرد
به بهرام گفت ای سوار نبرد

به ژرفی نگه کن سراپای اوی
همان دانش و کوشش و رای اوی

نگه کن بدو تا پسند تو هست
ازو آگهی بهترست ار نشست

بدین نیکوی نیز درویش نیست
به گفتن مرا رای کم‌بیش نیست

اگر بشمری گوهر ماهیار
فزون آید از بدرهٔ شهریار

گر او را همی بایدت جام‌گیر
مکن سرسری امشب آرام‌گیر

به مستی بزرگان نبستند بند
به ویژه کسی کو بود ارجمند

بمان تا برآرد سپهر آفتاب
سر نامداران برآید ز خواب

بیاریم پیران داننده را
شکیبا دل و چیز خواننده را

شب تیره از رسم بیرون بود
نه آیین شاه آفریدون بود

نه فرخ بود مست زن خواستن
وگر نیز کاری نو آراستن

بدو گفت بهرام کاین بیهده‌ست
زدن فال بد رای و راه به دست

پسند منست امشب این چنگ‌زن
تو این فال بد تا توانی مزن

چنین گفت با دخترش آرزوی
پسندیدی او را به گفتار و خوی

بدو گفت آری پسندیده‌ام
به جان و به دل هست چون دیده‌ام

بکن کار زان پس به یزدان سپار
نه گردون به جنگست با ماهیار

بدو گفت کاکنون تو جفت ویی
چنان دان که اندر نهفت ویی

بدو داد و بهرام گورش بخواست
چو شب روز شد کار او گشت راست

سوی حجرهٔ خویش رفت آرزوی
سرایش همه خفته بد چار سوی

بیامد به جای دگر ماهیار
همی ساخت کار گشسپ سوار

پرستنده را گفت درها ببند
یکی را بتاز از پس گوسفند

نباید که آرند خوان بی‌بره
بره نیز پرورده باید سره

چو بیدار گردد فقاع و یخ آر
همی باش پیش گشسپ سوار

یکی جام کافور بر با گلاب
چنان کن که بویا بود جای خواب

من از جام می همچنانم که دوش
نتابد می این پیر گوهر فروش

بگفت این و چادر به سر برکشید
تن‌آسانی و خواب در بر کشید

چو خورشید تابنده بفراخت تاج
زمین شد به کردار دریای عاج

پرستنده تازانه شهریار
بیاویخت از خانهٔ ماهیار

سپه را ز سالار گردنکشان
بجستند زان تازیانه نشان

سپاه انجمن شد به درگاه بر
کجا همچنان بر در شاه‌بر

هرانکس که تازانه دانست باز
برفتند و بردند پیشش نماز

چو دربان بدید آن سپاه‌گران
کمردار بسیار و ژوپین وران

بیامد بر خفته برسان گرد
سر پیر از خواب بیدار کرد

بدو گفت برخیز و بگشای دست
نه هنگام خوابست و جای نشست

که شاه جهانست مهمان تو
بدین بی‌نوا خانه و مان تو

یکایک دل مرد گوهرفروش
ز گفتار دربان برآمد به جوش

بدو گفت کاین را چه گویی همی
پی شهریاران چه جویی همی

همان چو ز گوینده بشنید مست
خروشان ازانجای برپای جست

ز دربان برآشفت و گفت این سخن
نگوید خردمند مرد کهن

پرستنده گفت ای جهاندیده مرد
ترا بر زمین شاه ایران که کرد

بیامد پرستنده هنگام روز
که پیدا نبد هور گیتی فروز

یکی تازیانه به زر تافته
به هرجای گوهر برو بافته

بیاویخت از پیش درگاه ما
بدان سو که باشد گذرگاه ما

ز دربان چو بشنید یکسر سخن
بپیچید بیدار مرد کهن

که من دوش پیش شهنشاه مست
چرا بودم و دخترم می پرست

بیامد سوی حجرهٔ آرزوی
بدو گفت کای ماه آزاده‌خوی

شهنشاه بهرام بود آنک دوش
بیامد سوی خان گوهرفروش

همی آمد از دشت نخچیرگاه
عنان تافتست از کهن دژ به راه

کنون خیز و دیبای چینی بپوش
بنه بر سر افسر چنان هم که دوش

نثارش کن از گوهر شاهوار
سه یاقوت سرخ از در شهریار

چو بینی رخ شاه خورشیدفش
دو تایی برو دست کرده بکش

مبین مر ورا چشم در پیش دار
ورا چون روان و تن خویش دار

چو پرسدت با او سخن نرم‌گوی
سخنهای با شرم و بازرم گوی

من اکنون نیایم اگر خواندم
به جای پرستنده بنشاندم

بسان همالان نشستم به خوان
که اندر تنم خرد با استخوان

که من نیز گستاخ گشتم به شاه
به پیر و جوان از می آید گناه

هم‌انگه یکی بنده آمد دوان
که بیدار شد شاه روشن‌روان

چو بیدار شد ایمن و تن‌درست
به باغ اندر آمد سر و تن بشست

نیایش کنان پیش خورشید شد
ز یزدان دلی پر ز امید شد

وزانجا بیامد به جای نشست
یکی جام می خواست از می پرست

چو از کهتران آگهی یافت شاه
بفرمودشان بازگشتن به راه

بفرمود تا رفت پیش آرزوی
همی بودش از آرزوی آرزوی

برفت آرزو با می و با نثار
پرستنده با تاج و با گوشوار

دو تا گشت و اندر زمین بوس داد
بخندید زو شاه و برگشت شاد

بدو گفت شاه این کجا داشتی
مرا مست کردی و بگذاشتی

همان چامه و چنگ ما را بس است
نثار زنان بهر دیگر کس است

بیار آنک گفتی ز نخچیرگاه
ز رزم و سر نیزه و زخم شاه

ازان پس بدو گفت گوهرفروش
کجا شد که ما مست گشتیم دوش

چو بشنید دختر پدر را بخواند
همی از دل شاه خیره بماند

بیامد پدر دست کرده به کش
به پیش شهنشاه خورشیدفش

بدو گفت شاها ردا بخردا
بزرگا سترگا گوا موبدا

کسی کو خرد دارد و باهشی
نباید گزیدن جز از خامشی

ز نادانی آمد گنهکاریم
گمانم که دیوانه پنداریم

سزد گر ببخشی گناه مرا
درفشان کنی روز و ماه مرا

منم بر درت بندهٔ بی‌خرد
شهنشاهم از بخردان نشمرد

چنین داد پاسخ که از مرد مست
خردمند چیزی نگیرد به دست

کسی را که می انده آرد به روی
نباید که یابد ز می رنگ و بوی

به مستی ندیدم ز تو بدخوی
همی ز آرزو این سخن بشنوی

تو پوزش بران کن که تا چنگ زن
بگوید همان لاله اندر سمن

بگوید یکی تا بدان می خوریم
پی روز ناآمده نشمریم

زمین بوسه داد آن زمان ماهیار
بیاورد خوان و برآراست کار

بزرگان که بودند بر در به پای
بیاوردشان مرد پاکیزه‌رای

سوی حجرهٔ خویش رفت آرزوی
ز مهمان بیگانه پرچین بَروی

همی بود تا چرخ پوشد سیاه
ستاره پدید آید از گرد ماه

چو نان خورده شد آرزو را بخواند
به کرسی زر پیکرش برنشاند

بفرمود تا چنگ برداشت ماه
بدان چامه کز پیش فرمود شاه

چنین گفت کای شهریار دلیر
که بگذارد از نام تو بیشه شیر

توی شاه پیروز و لشکرشکن
همان رویه چون لاله اندر چمن

به بالای تو بر زمین شاه نیست
به دیدار تو بر فلک ماه نیست

سپاهی که بیند سپاه ترا
به جنگ اندر آوردگاه ترا

بدرد دل و مغزشان از نهیب
بلندی ندانند باز از نشیب

هم‌انگه چو از باده خرم شدند
ز خردک به جام دمادم شدند

بیامد بر پادشا روزبه
گزیدند جایی مر او را به ده

بفرمود بهرام خادم چهل
همه ماه‌چهر و همه دلگسل

رخ رومیان همچو دیبای روم
ازیشان همی تازه شد مرز و بوم

بشد آرزو تا به مشکوی شاه
نهاده به سر بر ز گوهر کلاه

بیامد شهنشاه با روزبه
گشاده‌دل و شاد از ایوان مه

همی‌راند گویان به مشکوی خویش
به سوی بتان سمن‌بوی خویش

بخفت آن شب و بامداد پگاه
بیامد سوی دشت نخچیرگاه

همه راه و بی‌راه لشکر گذشت
چنان شد که یک ماه ماند او به دشت

سراپرده و خیمه‌ها ساختند
ز نخچیر دشتی بپرداختند

کسی را نیامد بران دشت خواب
می و گوشت نخچیر و چنگ و رباب

بیابان همی آتش افروختند
تر و خشک هیزم بسی سوختند

برفتند بسیار مردم ز شهر
کسی کش ز دینار بایست بهر

همی بود چندی خرید و فروخت
بیابان ز لشکر همی برفروخت

ز نخچیر دشت و ز مرغان آب
همی یافت خواهنده چندان کباب

که بردی به خروار تا خان خویش
بر کودک خرد و مهمان خویش

چو ماهی برآمد شتاب آمدش
همی با بتان رای خواب آمدش

بیاورد لشکر ز نخچیرگاه
ز گرد سواران ندیدند راه

همی رفت لشکر به کردار گرد
چنین تا رخ روز شد لاژورد

یکی شارستان پیشش آمد به راه
پر از برزن و کوی و بازارگاه

بفرمود تا لشکرش با بنه
گذارند و ماند خود او یک تنه

بپرسید تا مهتر ده کجاست
سر اندر کشید و همی رفت راست

شکسته دری دید پهن و دراز
بیامد خداوند و بردش نماز

بپرسید کاین خانه ویران کراست
میان ده این جای ویران چراست

خداوند گفت این سرای منست
همین بخت بد رهنمای منست

نه گاو ستم ایدر نه پوشش نه خر
نه دانش نه مردی نه پای و نه پر

مرا دیدی اکنون سرایم ببین
بدین خانه نفرین به از آفرین

ز اسپ اندر آمد بدید آن سرای
جهاندار را سست شد دست و پای

همه خانه سرگین بد از گوسفند
یکی طاق بر پای و جای بلند

بدو گفت چیزی ز بهر نشست
فراز آور ای مرد مهمان‌پرست

چنین داد پاسخ که بر میزبان
به خیره چرا خندی ای مرزبان

گر افگندنی هیچ بودی مرا
مگر مرد مهمان ستودی مرا

نه افگندنی هست و نه خوردنی
نه پوشیدنی و نه گستردنی

به جای دگر خانه جویی رواست
که ایدر همه کارها بی‌نواست

ورا گفت بالش نگه کن یکی
که تا برنشینم برو اندکی

بدو گفت ایدر نه جای نکوست
همانا ترا شیر مرغ آرزوست

پس‌انگاه گفتش که شیر آر گرم
چنان چون بیابی یکی نان نرم

چنین داد پاسخ که ایدو گمان
که خوردی و گشتی ازو شادمان

اگر نان بدی در تنم جان بدی
اگر چند جانم به از نان بدی

بدو گفت گر نیستت گوسفند
که آمد به خان تو سرگین فگند

چنین داد پاسخ که شب تیره شد
مرا سر ز گفتار تو خیره شد

یکی خانه بگزین که یابی پلاس
خداوند آن خانه دارد سپاس

چه باشی به نزدیکی شوربخت
که بستر کند شب ز برگ درخت

به زر تیغ داری به زربر رکیب
نباید که آید ز دزدت نهیب

ز یزدان بترس و ز من دور باش
به هر کار چون من تو رنجور باش

چو خانه برین‌گونه ویران بود
گذرگاه دزدان و شیران بود

بدو گفت اگر دزد شمشیر من
ببردی کنون نیستی زیر من

کدیور بدو گفت زین در مرنج
که در خان من کس نیابد سپنج

بدو گفت شاه ای خردمند پیر
چه باشی به پیشم همی خیره خیر

چنانچون گمانم هم از آب سرد
ببخشای ای مرد آزادمرد

کدیور بدو گفت کان آبگیر
به پیش است کمتر ز پرتاب تیر

بخور چند خواهی و بردار نیز
چه جویی بدین بی‌نوا خانه چیز

همانا بدیدی تو درویش مرد
ز پیری فرومانده از کارکرد

چنین داد پاسخ که گر مهتری
نداری مکن جنگ با لشکری

چه نامی بدو گفت فرشیدورد
نه بوم و نه پوشش نه خواب و نه خورد

بدو گفت بهرام با کام خویش
چرا نان نجویی بدین نام خویش

کدیور بدو گفت کز کردگار
سرآید مگر بر من این روزگار

نیایش کنم پیش یزدان خویش
ببینم مگر بی‌تو ویران خویش

چرا آمدی در سرای تهی
که هرگز نبینی مهی و بهی

بگفت این و بگریست چندان به زار
که بگریخت ز آواز او شهریار

بخندید زان پیر و آمد به راه
دمادم بیامد پس او سپاه

چو بیرون شد از نامور شارستان
به پیش اندر آمد یکی خارستان

تبر داشت مردی همی کند خار
ز لشکر بشد پیش او شهریار

بدو گفت مهتر بدین شارستان
کرا دانی ای دشمن خارستان

چنین داد پاسخ که فرشیدورد
بماند همه ساله بی‌خواب و خورد

مگر گوسفندش بود صدهزار
همان اسپ و استر بود زین شمار

زمین پر ز آگنده دینار اوست
که مه مغز بادش بتن‌بر مه پوست

شکم گرسنه مانده تن برهنه
نه فرزند و خویش نه‌بار و بنه

اگر کشتمندش فروشد به زر
یکی خانه بومش کند پر گهر

شبانش همی گوشت جوشد به شیر
خود او نان ارزن خورد با پنیر

دو جامه ندیدست هرگز به هم
ازویست هم بر تن او ستم

چنین گفت با خارزن شهریار
که گر گوسفندش ندانی شمار

بدانی همانا کجا دارد اوی
شمارش بتو گفت کی یارد اوی

چنین گفت کای رزم دیده سوار
ازان خواسته کس نداند شمار

بدان خارزن داد دینار چند
بدو گفت کاکنون شدی ارجمند

بفرمود تا از میان سپاه
بیاید یکی مرد دانا به راه

کجا نام آن مرد بهرام بود
سواری دلیر و دلارام بود

فرستاد با نامور سی سوار
گزین کرده شایسته مردان کار

دبیری گزین کرد پرهیزگار
بدان‌سان که دانست کردن شمار

بدان خارزن گفت ز ایدر برو
همی خارکندی کنون زر درو

ازان خواسته ده یکی مر تراست
بدین مردمان راه بنمای راست

دل افرزو بد نام آن خارزن
گرازنده مردی به نیروی تن

گرانمایه اسپی بدو داد و گفت
که با باد باید که گردی تو جفت

دل‌افروز بد گیتی افروز شد
چو آمد به درگاه پیروز شد

بیاورد لشکر به کوه و به دشت
همی گوسفند از عدد برگذشت

شتر بود بر کوه ده کاروان
به هر کاروان بر یکی ساروان

ز گاوان ورز و ز گاوان شیر
ز پشم و ز روغن ز کشت و پنیر

همه دشت و کوه و بیابان کنام
کس او را به گیتی ندانست نام

بیابان سراسر همه کنده سم
همان روغن گاو در سم به خم

ز شیراز وز ترف سیصدهراز
شتروار بد بر لب جویبار

یکی نامه بنوشت بهرام هور
به نزد شهنشاه بهرام گور

نخست آفرین کرد بر کردگار
که اویست پیروز و پروردگار

دگر آفرین بر شهنشاه کرد
که کیش بدی (را) نگونسار کرد

چنین گفت کای شهریار جهان
ز تو شاد یکسر کهان و مهان

کز اندازه دادت همی بگذرد
ازین خامشی گنج کیفر برد

همه کار گیتی به اندازه به
دل شاه ز اندیشه‌ها تازه به

یکی گم شده نام فرشیدورد
نه در بزمگاه و نه اندر نبرد

ندانست کس نام او در جهان
میان کهان و میان مهان

نه خسروپرست و نه یزدان‌شناس
ندانست کردن به چیزی سپاس

چنین خواسته گسترد در جهان
تهی‌دست و پر غم نشسته نهان

به بیداد ماند همی داد شاه
منه پند گفتار من بر گناه

پی افگن یکی گنج زین خواسته
سیوم سال را گردد آراسته

دبیران داننده را خواندم
برین کوه آباد بنشاندم

شمارش پدیدار نامد هنوز
نویسنده را پشت برگشت کوز

چنین گفت گوینده کاندر زمین
ورا زر و گوهر فزونست زین

برین کوهسارم دو دیده به راه
بدان تا چه فرمان دهد پیشگاه

ز من باد بر شاه ایران درود
بمان زنده تا نام تارست و پود

هیونی برافگند پویان به راه
بدان تا برد نامه نزدیک شاه

چو آن نامه برخواند بهرام‌گور
به دلش اندر افتارد زان کار شور

دژم گشت و دیده پر از آب کرد
بروهای جنگی پر از تاب کرد

بفرمود تا پیش او شد دبیر
قلم خواست رومی و چینی حریر

نخست آفرین کرد بر کردگار
خداوند پیروز و به روزگار

خداوند دانایی و فرهی
خداوند دیهیم شاهنشهی

نبشت آن که گر دادگر بودمی
همین مرد را رنج ننمودمی

نیاورد گرد این ز دزدی و خون
نبد هم کسی را به بد رهنمون

همی بد که این مرد بد ناسپاس
ز یزدان نبودش به دل در هراس

یکی پاسبان بد برین خواسته
دل و جان ز افزون شدن کاسته

بدین دشت چه گرگ و چه گوسفند
چو باشد به پیکار و ناسودمند

به زیر زمین در چه گوهر چه سنگ
کزو خورد و پوشش نیاید به چنگ

نسازیم ازان رنج بنیاد گنج
نبندیم دل در سرای سپنج

فریدون نه پیداست اندر جهان
همان ایرج و سلم و تور از مهان

همان جم و کاوس با کیقباد
جزین نامداران که داریم یاد

پدرم آنک زو دل پر از درد بود
نبد دادگر ناجوانمرد بود

کسی زین بزرگان پدیدار نیست
بدین با خداوند پیکار نیست

تو آن خواسته گرد کن هرچ هست
ببخش و مبر زان به یک چیز دست

کسی را که پوشیده دارد نیاز
که از بد همی دیر یابد جواز

همان نیز پیری که بیکار گشت
به چشم گرانمایگان خوار گشت

دگر هرک چیزیش بود و بخورد
کنون ماند با درد و با بادسرد

کسی را که نامست و دینار نیست
به بازارگانی کسش یار نیست

دگر کودکانی که بینی یتیم
پدر مرده و مانده بی زر و سیم

زنانی که بی‌شوی و بی‌پوشش‌اند
که کاری ندانند و بی‌کوشش‌اند

بریشان ببخش این همه خواسته
برافروز جان و روان کاسته

تو با آنک رفتی سوی گنج باد
همه داد و پرهیزگاریت باد

نهان کرده دینار فرشیدورد
بدو مان همی تا نماند به درد

مر او را چه دینار و گوهر چه خاک
چو بایست کردن همی در مغاک

سپهر گراینده یار تو باد
همان داد و پرهیز کار تو باد

نهادند بر نامه‌بر مهر شاه
فرستاد برگشت و آمد به راه

بفرمود تا تخت شاهنشهی
به باغ بهار اندر آرد رهی

به فرمان ببردند پیروزه تخت
نهادند زیر گلفشان درخت

می و جام بردند و رامشگران
به پالیز رفتند با مهتران

چنین گفت با رای‌زن شهریار
که خرم به مردم بود روزگار

به دخمه درون بس که تنهاشویم
اگر چند با برز و بالا شویم

همه بسترد مرگ دیوانها
به پای آورد کاخ و ایوانها

ز شاه و ز درویش هر کو بمرد
ابا خویشتن نام نیکی ببرد

ز گیتی ستایش به مابر بس است
که گنج درم بهر دیگر کس است

بی‌آزاری و راستی بایدت
چو خواهی که این خورده نگزایدت

کنون سال من رفت بر سی و هشت
بسی روز بر شادمانی گذشت

چو سال جوان بر کشد بر چهل
غم روز مرگ اندرآید به دل

چو یک موی گردد به سر بر سپید
بباید گسستن ز شادی امید

چو کافور شد مشک معیوب گشت
به کافور بر تاج ناخوب گشت

همی بزم و بازی کنم تا دو سال
چو لختی شکست اندر آید به یال

شوم پیش یزدان بپوشم پلاس
نباشم ز گفتار او ناسپاس

به شادی بسی روز بگذاشتم
ز بادی که بد بهره برداشتم

کنون بر گل و نار و سیب و بهی
ز می جام زرین ندارم تهی

چو بینم رخ سیب بیجاده رنگ
شود آسمان همچو پشت پلنگ

برومند و بویا بهاری بود
می سرخ چون غمگساری بود

هوا راست گردد نه گرم و نه سرد
زمین سبزه و آبها لاژورد

چو با مهرگانی بپوشیم خز
به نخچیر باید شدن سوی جز

بدان دشت نخچیر کاری کنیم
که اندر جهان یادگاری کنیم

کنون گردن گور گردد ستبر
دل شیر نر گیرد و رنگ ببر

سگ و یوز با چرغ و شاهین و باز
نباید کشیدن به راه دراز

که آن جای گرزست و تیر و کمان
نباشیم بی‌تاختن یک زمان

بیابان که من دیده‌ام زیر جز
شده چون بن نیزه بالای گز

بران جایگه نیز یابیم شیر
شکاری بود گر بمانیم دیر

همی بود تا ابر شهریوری
برآمد جهان شد پر از لشکری

ز هر گوشه‌ای لشکری جنگجوی
سوی شاه ایران نهادند روی

ازیشان گزین کرد گردنکشان
کسی کو ز نخچیر دارد نشان

بیاورد لشکر به دشت شکار
سواران شمشیر زن ده هزار

ببردند خرگاه و پرده‌سرای
همان خیمه و آخر و چارپای

همه زیردستان به پیش سپاه
برفتند هرجای کندند چاه

بدان تا نهند از بر چاه چرخ
کنند از بر چرخ چینی سطرخ

پس لشکر اندر همی تاخت شاه
خود و ویژگان تا به نخچیرگاه

بیابان سراسر پر از گور دید
همه بیشه از شیر پرشور دید

چنین گفت کاینجا شکار منست
که از شیر بر خاک چندین تنست

بخسپید شادان‌دل و تن‌درست
که فردا بباید مرا شیر جست

کنون میگساریم تا چاک روز
چو رخشان شود هور گیتی فروز

نخستین به شمشیر شیر افگنیم
همان اژدهای دلیر افگنیم

چو این بیشه از شیر گردد تهی
خدنگ مرا گور گردد رهی

ببود آن شب و بامداد پگاه
سوی بیشه رفتند شاه و سپاه

هم‌انگاه بیرون خرامید شیر
دلاور شده خورده از گور سیر

به یاران چنین گفت بهرام گرد
که تیر و کمان دارم و دست برد

ولیکن به شمشیر یازم به شیر
بدان تا نخواند مرا نادلیر

بپوشید تر کرده پشمین قبای
به اسپ نبرد اندر آورد پای

چو شیر اژدها دید بر پای خاست
ز بالا دو دست اندر آورد راست

همی خواست زد بر سر اسپ اوی
بزد پاشنه مرد نخچیر جوی

بزد بر سر شیر شمشیر تیز
سبک جفت او جست راه گریز

ز سر تا میانش بدونیم کرد
دل نره شیران پر از بیم کرد

بیامد دگر شیر غران دلیر
همی جفت او بچه پرورد زیر

بزد خنجری تیز بر گردنش
سر شیر نر کنده شد از تنش

یکی گفت کای شاه خورشید چهر
نداری همی بر تن خویش مهر

همه بیشه شیرند با بچگان
همه بچگان شیر مادر مکان

کنون باید آژیر بودن دلیر
که در مهرگان بچه دارد به زیر

سه فرسنگ بالای این بیشه است
به یک سال اگر شیرگیری به دست

جهان هم نگردد ز شیران تهی
تو چندین چرا رنج بر تن نهی

چو بنشست بر تخت شاه از نخست
به پیمان جز از چنگ شیران نجست

کنون شهریاری به ایران تراست
به گور آمدی جنگ شیران چراست

بدو گفت شاه ای خردمند پیر
به شبگیر فردا من و گور و تیر

سواران گردنکش اندر زمان
نکردند نامی به تیر و کمان

اگر داد مردی بخواهیم داد
به گوپال و شمشیر گیریم یاد

بدو گفت موبد که مرد سوار
نبیند چو تو گرد در کارزار

که چشم بد از فر تو دور باد
نشست تو در گلشن و سور باد

به پرده‌سرای آمد از بیشه شاه
ابا موبد و پهلوان سپاه

همی خواند لشکر برو آفرین
که بی‌تو مبادا کلاه و نگین

به خرگاه شد چون سپه بازگشت
ز دادنش گیتی پرآواز گشت

یکی دانشی مرزبان پیش‌کار
به خرگاه نو بر پراگنده خار

نهادند کافور و مشک و گلاب
بگسترد مشک از بر جای خواب

همه خیمه‌ها خوان زرین نهاد
برو کاسه آرایش چین نهاد

بیاراست سالار خوان از بره
همه خوردنیها که بد یکسره

چو نان خورده شد شاه بهرام گور
بفرمود جامی بزرگ از بلور

که آرد پری‌چهرهٔ میگسار
نهد بر کف دادگر شهریار

چنین گفت کان شهریار اردشیر
که برنا شد از بخت او مرد پیر

سر مایه او بود ما کهتریم
اگر کهتری را خود اندر خوریم

به رزم و به بزم و به رای و به خوان
جز او را جهاندار گیتی مخوان

بدانگه که اسکندر آمد ز روم
به ایران و ویران شد این مرز و بوم

کجا ناجوانمرد بود و درشت
چو سی و شش از شهریاران بکشت

لب خسروان پر ز نفرین اوست
همه روی گیتی پر از کین اوست

کجا بر فریدون کنند آفرین
برویست نفرین ز جویای کین

مبادا جز از نیکویی در جهان
ز من در میان کهان و مهان

بیارید گفتا منادیگری
خوش آواز و از نامداران سری

که گردد سراسر به گرد سپاه
همی برخروشد به بی‌راه و راه

بگوید که بر کوی بر شهر جز
گر از گوهر و زر و دیبا و خز

چنین تا به خاشاک ناچیز پست
بیازد کسی ناسزاوار دست

بر اسپش نشانم ز پس کرده روی
ز ایدر کشان با دو پرخاشجوی

دو پایش ببندند در زیر اسپ
فرستمش تا خان آذرگشسپ

نیایش کند پیش آتش به خاک
پرستش کند پیش یزدان پاک

بدان کس دهم چیز او را که چیز
ازو بستد و رنج او دید نیز

وگر اسپ در کشت‌زاری کند
ور آهنگ بر میوه‌داری کند

ز زندان نیابد به سالی رها
سوار سرافراز گر بی‌بها

همان رنج ما بس گزیدست بهر
بیاییم و آزرده گردند شهر

برفتند بازارگانان شهر
ز جز و ز برقوه مردم دو بهر

بیابان چو بازار چین شد ز بار
بران‌سو که بد لشکر شهریار