شاعران قدیم

ما گوش شماییم شما تن زده تا کی
ما مست و خراباتی و بیخود شده تا کی

ما سوخته حالان و شما سیر و ملولان
آخر بنگویید که این قاعده تا کی

دل زیر و زبر گشت مها چند زنی طشت
مجلس همه شوریده بتا عربده تا کی

دی عقل درافتاد و به کف کرده عصایی
در حلقه رندان شده کاین مفسده تا کی

چون ساقی ما ریخت بر او جام شرابی
بشکست در صومعه کاین معبده تا کی

تسبیح بینداخت و ز سالوس بپرداخت
کاین نوبت شادی است غم بیهده تا کی

آن‌ها که خموشند به مستی مزه نوشند
ای در سخن بی‌مزه گرم آمده تا کی

برخیز که جان است و جهان است و جوانی
خورشید برآمد بنگر نورفشانی

آن حسن که در خواب همی‌جست زلیخا
ای یوسف ایام به صد ره به از آنی

برخیز که آویخت ترازوی قیامت
برسنج ببین که سبکی یا تو گرانی

هر سوی نشانی است ز مخلوق به خالق
قانع نشود عاشق بی‌دل به نشانی

هر لحظه ز گردون برسد بانگ که ای گاو
ما راه سعادت بنمودیم تو دانی

برخیز و بیا دبدبه عمر ابد بین
تا بازرهی زود از این عالم فانی

او عمر عزیزی است از او چاره نداری
او جان جهان آمد و تو نقش جهانی

بر صورت سنگین بزند روح پذیرد
حیف است کز این روح تو محروم بمانی

او کان عقیق آمد و سرمایه کان‌ها
در کان عقیق آی چه دربند دکانی

گر علم خرابات تو را همنفسستی
این علم و هنر پیش تو باد و هوسستی

ور طایر غیبی به تو بر سایه فکندی
سیمرغ جهان در نظر تو مگسستی

گر کوکبه شاه حقیقت بنمودی
این کوس سلاطین بر تو چون جرسستی

گر صبح سعادت به تو اقبال نمودی
کی دامن و ریش تو به دست عسسستی

گر پیش روان بر تو عنایت فکنندی
فکری که به پیش دل توست آن سپسستی

معکوس شنو گر نبدی گوش دل تو
از دفتر عشاق یکی حرف بسستی

گوید همه مردند یکی بازنیامد
بازآمده دیدی اگر آن گیج کسستی

لرزان لهب جان تو از صرصر مرگ است
لرزان نبدی گر ز بقا مقتبسستی

همراه خسان گر نبدی طبع خسیست
در حلق تو این شربت فانی چو خسستی

طفل خرد تو به تبارک برسیدی
در مکتب شادی ز کجا در عبسستی

خاموش که این‌ها همه موقوف به وقت است
گر وقت بدی داعیه فریادرسستی

ای دل تو در این غارت و تاراج چه دیدی
تا رخت گشادی و دکان بازکشیدی

چون جولهه حرص در این خانه ویران
از آب دهان دام مگس گیر تنیدی

از لذت و از مستی این دانه دنیا
پنداشت دل تو که از این دام رهیدی

در سیل کسی خانه کند از گل و از خاک
در دام کسی دانه خورد هیچ شنیدی

ای دل ببر از دام و برون جه تو به هنگام
آن سوی که در روضه ارواح دویدی

ای روح چو طاووس بیفشان تو پر عقل
یا یاد نداری تو که بر عرش پریدی

از عرش سوی فرش فتادی و قضا بود
دادی تو پر خویش و دو سه دانه خریدی

چون گرسنه قحط در این لقمه فتادی
گه لب بگزیدی و گهی دست خلیدی

کو همت شاهانه نه زان دایه دولت
زان شیر تباشیر سعادت بمزیدی

آن خوی ملوکانه که با شیر فرورفت
والله که نیامیزد با خون و پلیدی

آن شاه گل ما به کف خویش سرشته‌ست
آن همت و بختش ز کف شاه چشیدی

والله که در آن زاویه کاوراد الست است
آموخت تو را شاه تو شیخی و مریدی

آموخت تو را که دل و دلدار یکی اند
گه قفل شود گاه کند رسم کلیدی

گه پند و گهی بند و گهی زهر و گهی قند
گه تازه و برجسته گهی کهنه قدیدی

ای سیل در این راه تو بالا و نشیب است
تلوین برود از تو چو در بحر رسیدی

ای خاک از این زخم پیاپی تو نژندی
وی چرخ از این بار گران سنگ خمیدی

ای بحر حقایق که زمین موج و کف توست
پنهانی و در فعل چه پیدا و پدیدی

ای چشمه خورشید که جوشیدی از آن بحر
تا پرده ظلمات به انوار دریدی

هر خاک که در دست گرفتی همه زر شد
شد لعل و زمرد ز تو سنگی که گزیدی

بس تلخ و ترش از تو چو حلوا و شکر شد
بگزیده شد آن میوه که او را بگزیدی

شاگرد کی بودی که تو استاد جهانی
این صنعت بی‌آلت و بی‌کف ز کی دیدی

چون مرکب جبریلی و از سم تو هر خاک
سبزه شود آخر ز چه کهسار چریدی

خامش کن و یاد آور آن را که به حضرت
صد بار از این ذکر و از این فکر بریدی

عاشق شو و عاشق شو بگذار زحیری
سلطان بچه‌ای آخر تا چند اسیری

سلطان بچه را میر و وزیری همه عار است
زنهار به جز عشق دگر چیز نگیری

آن میر اجل نیست اسیر اجل است او
جز وزر نیامد همه سودای وزیری

گر صورت گرمابه نه‌ای روح طلب کن
تا عاشق نقشی ز کجا روح پذیری

در خاک میامیز که تو گوهر پاکی
در سرکه میامیز که تو شکر و شیری

هر چند از این سوی تو را خلق ندانند
آن سوی که سو نیست چه بی‌مثل و نظیری

این عالم مرگ است و در این عالم فانی
گر ز آنک نه میری نه بس است این که نمیری

در نقش بنی آدم تو شیر خدایی
پیداست در این حمله و چالیش و دلیری

تا فضل و مقامات و کرامات تو دیدم
بیزارم از این فضل و مقامات حریری

بی‌گاه شد این عمر ولیکن چو تو هستی
در نور خدایی چه به گاهی و چه دیری

اندازه معشوق بود عزت عاشق
ای عاشق بیچاره ببین تا ز چه تیری

زیبایی پروانه به اندازه شمع است
آخر نه که پروانه این شمع منیری

شمس الحق تبریز از آنت نتوان دید
که اصل بصر باشی یا عین بصیری

هر روز بگه ای شه دلدار درآیی
جان را و جهان را شکفانی و فزایی

یا رب چه خجسته‌ست ملاقات جمالت
آن لحظه که چون بدر بر این صدر برآیی

هر جا که ملاقات دو یار است اثر توست
خود ذوق و نمک بخش وصالی و لقایی

معنی ندهد وصلت این حرف بدان حرف
تا تو ننهی در کلمه فایده زایی

ای داده تو دندان و شکرها که بخایند
دندان دگر داده پی فایده خایی

بیزارم از آن گوش که آواز نی اشنود
و آگاه نشد از خرد و دانش نایی

این مشک به خود چون رود و آب کشاند
تا خواجه سقا نکند جهد سقایی

این چرخ که می‌گردد بی‌آب نگردد
تا سر نبود پای کجا یابد پایی

هان ای دل پرسنده که دلدار کجای است
تو ای دل جوینده و پرسنده کجایی

تیهی ز کجا یابد گلزار و شقایق
پیهی ز کجا یابد تمییز ضیایی

اصداف حواسی که به شب ماند ز در دور
دانند که در هست ز دریای عطایی

درهاست در آن بحر در اصداف نگنجد
آن سوی برو ای صدف این سوی چه پایی

آن نیستی ای خواجه که کعبه به تو آید
گوید بر ما آی اگر حاجی مایی

این کعبه نه جا دارد نی گنجد در جا
می‌گوید العزه و الحسن ردایی

هین غرقه عزت شو و فانی ردا شو
تا جان دهدت چونک ببیند که فنایی

خامش کن و از راه خموشی به عدم رو
معدوم چو گشتی همگی حد و ثنایی

ای ماه اگر باز بر این شکل بتابی
ما را و جهان را تو در این خانه نیابی

چون کوه احد آب شد از شرم عقیقت
چه نادره گر آب شود مردم آبی

از عقل دو صدپر دو سه پر بیش نمانده‌ست
و آن نیز بدان ماند که در زیر نقابی

ای عشق دو عالم ز رخت مست و خرابند
باری تو نگویی ز کی مست و خرابی

تا باده نجوشید در آن خنب ز اول
در جوش نیارد همه را او به شرابی

تا اول با خود نخروشید ربابی
در ناله نیارد همه را او به ربابی

ای گرد جهان گشته و جز نقش ندیده
بر روی زن آبی و یقین دان که بخوابی

در خرمن ما آی اگر طالب کشتی
سوی دل ما آی اگر مرد کبابی

ور ز آنک نیایی بکشیمت به سوی خویش
کز حلقه مایی نه غریبی نه غرابی

مکتب نرود کودک لیکن ببرندش
پنداشته‌ای خواجه که بیرون حسابی

بستان قدح عشرت وز بند برون جه
تا باخبری بند سؤالی و جوابی

آخر بشنو هر نفسی نعره مستان
کای گیج خرف گشته ببین در چه عذابی

دست تو بگیرم دو سه روزی تو همی‌جوش
تا بار دگر روی ز اقبال نتابی

آن جا که شدی مست همان جای بخسبی
و آن سوی که ساقی است همان سوی شتابی

تا چند در آتش روی ای دل نه حدیدی
وی دیده گرینده بس است این نه سحابی

ای ساقی مه روی چه مست است دو چشمت
انگشتک می زن که تو بر راه صوابی

بگشای دهان ز آنچ نگفتم تو بیان کن
بگشا در دل‌ها که تو سلطان خطابی

یا ساقی شرف بشراباتک زندی
فالراح مع الروح من افضالک عندی

برخیز که شورید خرابات افندی
مستان نگر و نقل و شرابات افندی

هر مست درآویخته با مست ز مستی
گردان شده ساقی به مساقات افندی

یک موی نمی‌گنجد در حلقه مستان
جز رقص و هیاهوی و مراعات افندی

بسم الله ساقی ولی نعمت برخیز
تا جان بدهیمت به مکافات افندی

در هر دو جهان است و نبوده‌ست و نباشد
جز دیدن روی تو کرامات افندی

چون تنگ شکر میر خرابات درآمد
یا رب چه لطیف است ملاقات افندی

می‌خندد و می‌گوید من خفته بدم مست
هیهای شنیدم من و هیهات افندی

زان خنده و زان گفتن و زان شیوه شیرین
صد غلغله در سقف سماوات افندی

خورشید ز برق رخ تو چشم ببندد
کافزون ز زجاجه‌ست و ز مشکات افندی

در خانه خمار و خرابات کی دیده‌ست
معراج و تجلی و مقامات افندی

با مست خرابات خدا تا بنپیچی
تا وا ننماید همه رگ‌هات افندی

در خانه دل کژ مکن آن چانه به افسوس
کامروز عیان است خفیات افندی

روزی که روم جانب دریای معانی
یاد آیدت این جمله مقالات افندی

شاد آمدی ای کان شکر عیب مفرما
گر بوسه دهد بنده بر آن پات افندی

واجب کند ای دوست که آرم به صد اخلاص
در سایه زلف تو مناجات افندی

از مصحف آن روی چو ماه تو بخوانیم
سوره قصص و نادره آیات افندی

مستیم ز جام تو و زان نرگس مخمور
رستیم به شاهیت ز شهمات افندی

عالم همه پرغصه و آن نرگس مخمور
فارغ ز بدایات و نهایات افندی

چون سایه فناییم به خورشید جمالت
ایمن شده از جمله آفات افندی

سرمست بیا جانب بازار نظر کن
تا راست شود جمله مهمات افندی

تا روز اجل هر چه بگوییم ز اشعار
این است و دگر جمله خرافات افندی

سلطان غزل‌هاست و همه بنده اینند
هر بیتش مفتاح مرادات افندی

من کردم خاموش تو باقیش بفرما
ای جان اشارات و عبارات افندی

شمس الحق تبریز توی موسی ایام
بر طور دلم رفته به میقات افندی

تو دوش رهیدی و شب دوش رهیدی
امروز مکن حیله که آن رفت که دیدی

ما را به حکایت به در خانه ببردی
بر در بنشاندی و تو بر بام دویدی

صد کاسه همسایه مظلوم شکستی
صد کیسه در این راه به حیلت ببریدی

آن کیست که او را به دغل خفته نکردی
وز زیر سر خفته گلیمی نکشیدی

گفتی که از آن عالم کس بازنیامد
امروز ببینی چو بدین حال رسیدی

امروز ببینی که چه مرغی و چه رنگی
کز زخم اجل بند قفس را بدریدی

امروز ببینی که کیان را یله کردی
امروز ببینی که کیان را بگزیدی

یا شیر ز پستان کرامات چشیدی
یا شیر ز پستان سیه دیو مکیدی

ای باز کلاه از سر و روی تو برون شد
خوش بنگر و خوش بشنو آنچ نشنیدی

آن جا بردت پای که در سر هوسش بود
و آن جا بردت دیده که آن جا نگریدی

بر تو زند آن گل که به گلزار بکشتی
در تو خلد آن خار که در یار خلیدی

تلخی دهد امروز تو را در دل و در کام
آن زهرگیایی که در این دشت چریدی

آن آهن تو نرم شد امروز ببینی
که قفل دری یا جهت قفل کلیدی

طوق ملکی این دم اگر گوهر پاکی
رد فلکی این دم اگر زشت و پلیدی

گر آب حیاتی تو و گر آب سیاهی
این چشم ببستی تو در آن چشمه رسیدی

با جمله روان‌ها بپر روح روانی
این است سزای تو گر از نفس جهیدی

با خالق آرام تو آرام گرفتی
وز آب و گل تیره بیگانه رمیدی

امروز تو را بازخرد شعله آن نور
کاین جا ز دل و جان به دل و جانش خریدی

آن سیمبر اندر بر سیمین تو آید
کو را چو نثار زر از این خاک بچیدی

ای عشق ببخشای تو بر حال ضعیفان
کز خاک همان رست که در خاک دمیدی

خامش کن و منمای به هر کس سر دل ز آنک
در دیده هر ذره چو خورشید پدیدی

خاموش و دهان را به خموشی تو دوا کن
زیرا که ز پستان سیه دیو چشیدی

ای جان گذرکرده از این گنبد ناری
در سلطنت فقر و فنا کار تو داری

ای رخت کشیده به نهان خانه بینش
وی کشته وجود همه و خویش به زاری

پوشیده قباهای صفت‌های مقدس
وز دلق دو صدپاره آدم شده عاری

از شرم تو گل ریخته در پای جمالت
وز لطف تو هر خار برون رفته ز خاری

بی‌برگ نشاید که دگر غوره فشارد
در میکده اکنون که تو انگور فشاری

اقبال کف پای تو بر چشم نهاده
اندر طمعی که سرش از لطف بخاری

از غار به نور تو به باغ ازل آیند
ای یار چه یاری تو و ای غار چه غاری

بر کار شود در خود و بی‌کار ز عالم
آن کز تو بنوشید یکی شربت کاری

در باغ صفا زیر درختی به نگاری
افتاد مرا چشم و بگفتم چه نگاری

کز لذت حسن تو درختان به شکوفه
آبستن تو گشته مگر جان بهاری

در سجده شدم بیخود و گفتم که نگارا
آخر ز کجایی تو علی الله چه یاری

او گفت که از پرتو شمس الحق تبریز
کاوصاف جمال رخ او نیست شماری