مولانا

امروز تو خوشتری و یا من
بی من تو چگونه‌ای و با من

نی نی من و تو مگو رها کن
فرقی خود نیست از تو تا من

بی تو بودی تو بر سر چرخ
بی من بودم به سال‌ها من

در پوست من و تو همچو انگور
در شیره کجا تو و کجا من

از بخل بجست و در سخا ماند
آن حاتم طی و گفت‌ها من

من بخل و سخا نثار کردم
ای بیش ز حاتم از سخا من

ای جان لطیف خوش لقا تو
ای آینه دار آن لقا من

عقل از کف عشق خورد افیون
هش دار جنون عقل اکنون

عشق مجنون و عقل عاقل
امروز شدند هر دو مجنون

جیحون که به عشق بحر می رفت
دریا شد و محو گشت جیحون

در عشق رسید بحر خون دید
بنشست خرد میانه خون

بر فرق گرفت موج خونش
می برد ز هر سوی به بی‌سون

تا گم کردش تمام از خود
تا گشت به عشق چست و موزون

در گم شدگی رسید جایی
کان جا نه زمین بود نه گردون

گر پیش رود قدم ندارد
ور بنشیند پس او است مغبون

ناگاه بدید زان سوی محو
زان سوی جهان نور بی‌چون

یک سنجق و صد هزار نیزه
از نور لطیف گشت مفتون

آن پای گرفته‌اش روان شد
می رفت در آن عجیب‌هامون

تا بو که رسد قدم بدان جا
تا رسته شود ز خویش و مادون

پیش آمد در رهش دو وادی
یک آتش بد یکیش گلگون

آواز آمد که رو در آتش
تا یافت شوی به گلستان هون

ور زانک به گلستان درآیی
خود را بینی در آتش و تون

بر پشت فلک پری چو عیسی
و اندر بالا فرو چو قارون

بگریز و امان شاه جان جو
از جمله عقیله‌ها تو بیرون

آن شمس الدین و فخر تبریز
کز هر چه صفت کنیش افزون

ای دشمن عقل و جان شیرین
نور موسی و طور سینین

ای دوست که زهره نیست جان را
تا از تو نشان دهد به تعیین

ای هر چه بگویم و نویسم
برخوانده نانبشته پیشین

ای آنک طبیب دردهایی
بی قرص بنفشه و فسنتین

ای باعث رزق مستمندان
بی قوصره و جوال و خرجین

هر ذوق که غیر حضرت توست
نوش تین است و نیش تنین

دو پاره کلوخ را بگیری
ویسی سازی از آن و رامین

وان نقش از آن فروتراشی
طینی باشد میانه طین

پس در کف صنع نقش بندت
لعبت‌هااند این سلاطین

بر هم زنشان چو دو سبو تو
تا بشکند آن یکی به توهین

تا لاف زند که من شکستم
تو بشکسته به دست تکوین

چون بادی را کنی مصور
طاووس شوند و باز و شاهین

شب خواب مسافری ببندی
یعنی که مخسب خیز بنشین

بنشین به خیال خانه دل
هر نقش که می کنیم می بین

نقشی دگری همی‌فرستیم
تا لقمه او شود نخستین

تا صورت راست را بدانی
در سینه ز صورت دروغین

من از پی اینت نقش کردم
تا کلک مرا کنی تو تحسین

امشب همه نقش‌ها شکارند
از اسب فرومگیر تو زین

تا روز سوار باش بر صید
مندیش ز بالش و نهالین

می گرد به گرد لیل لیلی
گر مجنونی ز پای منشین

امشب صدقات می دهد شاه
ان الصدقات للمساکین

صاع سلطان اگر بجویی
یابی به جوال ابن یامین

بس کن که دعا بسی بکردی
گوش آر از این سپس به آمین

برخیز و صبوح را برنجان
ای روی تو آفتاب رخشان

جان‌ها که ز راه نو رسیدند
بر مایده قدیم بنشان

جان‌ها که پرید دوش در خواب
در عالم غیب شد پریشان

هر جان به ولایتی و شهری
آواره شدند چون غریبان

مرغان رمیده را فرازآر
حراقه بزن صفیر برخوان

هرچ آوردند از ره آورد
بیخود کنشان و جمله بستان

زیرا هر گل که برگ دارد
او بر نخورد از این گلستان

عقلی باید ز عقل بیزار
خوش نیست قلاوزی زحیران

جغد است قلاوز و همه راه
در هر قدمی هزار ویران

ای باز خدا درآ به آواز
از کنگره‌های شهر سلطان

این راه بزن که اندر این راه
خفت اشتر و مست شد شتربان

از ما مرو ای چراغ روشن
تا زنده شود هزار چون من

تا بشکفد از درون هر خار
صد نرگس و یاسمین و سوسن

بر هر شاخی هزار میوه
در هر گل تر هزار گلشن

جان شب را تو چون چراغی
یا جان چراغ را چو روغن

ای روزن خانه را چو خورشید
یا خانه بسته را چو روزن

ای جوشن را چو دست داوود
یا رستم جنگ را چو جوشن

خورشید پی تو غرق آتش
وز بهر تو ساخت ماه خرمن

نستاند هیچ کس به جز تو
تاوان بهار را ز بهمن

از شوق تو باغ و راغ در جوش
وز عشق تو گل دریده دامن

ای دوست مرا چو سر تو باشی
من غم نخورم ز وام کردن

روزی که گذر کنی به بازار
هم مرد رود ز خویش و هم زن

وان شب که صبوح او تو باشی
هم روح بود خراب و هم تن

ترکی کند آن صبوح و گوید
با هندوی شب به خشم سن سن

ترکیت به از خراج بلغار
هر سن سن تو هزار رهزن

گفتی که خموش من خموشم
گر زانک نیاریم به گفتن

ور گوش رباب دل بپیچی
در گفت آیم که تن تنن تن

خاکی بودم خموش و ساکن
مستم کردی به هست کردن

هستی بگذارم و شوم خاک
تا هست کنی مرا دگر فن

خاموش که گفت نیز هستی است
باش از پی انصتواش الکن

دلبر بیگانه صورت مهر دارد در نهان
گر زبانش تلخ گوید قند دارد در دهان

از درون سو آشنا و از برون بیگانه رو
این چنین پرمهر دشمن من ندیدم در جهان

چونک دلبر خشم گیرد عشق او می گویدم
عاشق ناشی مباش و رو مگردان هان و هان

راست ماند تلخی دلبر به تلخی شراب
سازوار اندر مزاج و تلخ تلخ اندر زبان

پیش او مردن به هر دم از شکر شیرینتر است
مرده داند این سخن را تو مپرس از زندگان

شاد روزی کاین غزل را من بخوانم پیش عشق
سجده‌ آرم بر زمین و جان سپارم در زمان

مرغ جان را عشق گوید میل داری در قفس
مرغ گوید من تو را خواهم قفس را بردران

عاشقان نالان چو نای و عشق همچون نای زن
تا چه‌ها در می دمد این عشق در سرنای تن

هست این سر ناپدید و هست سرنایی نهان
از می لب‌هاش باری مست شد سرنای من

گاه سرنا می نوازد گاه سرنا می گزد
آه از این سرنایی شیرین نوای نی شکن

شمع و شاهد روی او و نقل و باده لعل او
ای ز لعلش مست گشته هم حسن هم بوالحسن

بوحسن گو بوالحسن را کو ز بویش مست شد
وان حسن از بو گذشت و قند دارد در دهن

آسمان چون خرقه رقصان است و صوفی ناپدید
ای مسلمانان که دیده‌ست خرقه رقصان بی‌بدن

خرقه رقصان از تن است و جسم رقصان است ز جان
گردن جان را ببسته عشق جانان در رسن

ای دل مخمور گویی باده‌ات گیرا نبود
باده گیرای او وانگه کسی با خویشتن

هر خوشی که فوت شد از تو مباش اندوهگین
کو به نقشی دیگر آید سوی تو، می‌دان یقین

نی خوشی مر طفل را از دایگان و شیر بود
چون برید از شیر آمد آن ز خمر و انگبین

این خوشی چیزی است بی‌چون کآید اندر نقش‌ها
گردد از حقه به حقه در میان آب و طین

لطف خود پیدا کند در آب باران ناگهان
باز در گلشن درآید سر برآرد از زمین

گه ز راه آب آید گه ز راه نان و گوشت
گه ز راه شاهد آید گه ز راه اسب و زین

از پس این پرده‌ها ناگاه روزی سر کند
جمله بت‌ها بشکند آنک نه آن است و نه این

جان به خواب از تن برآید در خیال آید بدید
تن شود معزول و عاطل صورتی دیگر مبین

گویی اندر خواب دیدم همچو سروی خویش را
روی من چون لاله زار و تن چو ورد و یاسمین

آن خیال سرو رفت و جان به خانه بازگشت
ان فی هذا و ذاک عبرة للعالمین

ترسم از فتنه وگر نی گفتنی‌ها گفتمی
حق ز من خوشتر بگوید تو مهل فتراک دین

فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلات
نان گندم گر نداری گو حدیث گندمین

آخر ای تبریز جان اندر نجوم دل نگر
تا ببینی شمس دنیا را تو عکس شمس دین

نازنینی را رها کن با شهان نازنین
ناز گازر برنتابد آفتاب راستین

سایه خویشی فنا شو در شعاع آفتاب
چند بینی سایه خود نور او را هم ببین

درفکنده‌ای خویش غلطی بی‌خبر همچون ستور
آدمی شو در ریاحین غلط و اندر یاسمین

از خیال خویش ترسد هر کی در ظلمت بود
زان که در ظلمت نماید نقش‌های سهمگین

از ستاره روز باشد ایمنی کاروان
زانک با خورشید آمد هم قران و هم قرین

مرغ شب چون روز بیند گوید این ظلمت ز چیست
زانک او گشته‌ست با شب آشنا و همنشین

شاد آن مرغی که مهر شب در او محکم نگشت
سوی تبریز آید او اندر هوای شمس دین

می پرد این مرغ دیگر در جنان عاشقان
سوی عنقا می کشاند استخوان عاشقان

ای دریغا چشم بودی تا بدیدی در هوا
تا روان دیدی روان گشته روان عاشقان

اشتران سربریده پای بالا می نهند
اشتر باسر مجو در کاروان عاشقان

آن جنازه برپریدی گر نگفتی غیرتش
بی نشان رو بی‌نشان رو بی‌نشان عاشقان

چون به گورستان درآید استخوان عاشقی
صد نواله پیچد از وی میرخوان عاشقان

ذره ذره دف زدی و کف زدی در عرس او
گر روا بودی شدن پیدا نهان عاشقان

چون تن عاشق درآید همچو گنجی در زمین
صد دریچه برگشاید آسمان عاشقان

در کفن پیچید بینید ای عزیزان کوه قاف
چشم بند است این عجب یا امتحان عاشقان

خرمن گل بود و شد از مرگ شاخ زعفران
صد گلستان بیش ارزد زعفران عاشقان

ای رسول غیرت مردان دهانم را مگیر
تا دو سه نکته بگویم از زبان عاشقان