آن شراب مگر چند ساله بود؟ - آزمون آنلاین

فروغ‌خوانی‌ + تفسیر اشعار فروغ

تفسیر شعر علی کوچیکه

علی کوچیکه
علی بونه گیر
نصف شب از خواب پرید
چشماشُ هی مالید با دَس
سه چار تا خمیازه کشید
پا شد نِشَس

چی دیده بود ؟
چی دیده بود ؟
خواب یه ماهی دیده بود
یه ماهی ، انگار که یه کپه دو زاری
انگار که یه طاقه حریر
با حاشیهٔ منجوق کاری
انگار که رو برگ گل ِ لال عباسی
خامه دوزیش کرده بودن
قایم موشک بازی می کردن تو چشاش
دو تا نگین گرد صافِ الماسی
همچی یواش
همچی یواش
خودِشُ رو آب دراز می کرد
که بادبزن فرنگیاش
صورت آبُ ناز می کرد

بوی تنش ، بوی کتابچه های نو
بوی یه صفر گنده و پهلوش یه دو
بوی شبای عید و آشپزخونه و نذری پَزون
شمردن ستاره ها ، تو رختخواب ، رو پشت بون
ریختن بارون رو آجرفرش ِ حیاط
بوی لواشک ، بوی شوکولات

انگار تو آب ، گوهر شب چراغ می رفت
انگار که دختر کوچیکهٔ شاپریون
تو یه کجاوهٔ بلور
به سیر باغ و راغ می رفت
دور و وَرش گل ریزون
بالای سَرش نور بارون
شاید که از طایفهٔ جن و پری بود ماهیه
شاید که از اون ماهیای دَدَری بود ماهیه
شاید که یه خیال تند سَرسَری بود ماهیه
هر چی که بود
هر کی که بود
علی کوچیکه
محو تماشاش شده بود
واله و شیداش شده بود

همچی که دس برد که به اون
رنگ رَوون
نور جَوون
نقره نِشون
دس بزنه
برق زد و بارون زد و آب سیا شد
شیکم زمین زیر تن ماهی وا شد
دسه گلا دور شدن و دود شدن
شمشای نور سوختن و نابود شدن
باز مثِ هر شب رو سر علی کوچیکه
دَسمال آسمون پر از گلابی
نه چشمه ای ، نه ماهی ای ، نه خوابی

باد توی بادگیرا نفس نفس می زد
زلفای بیدُ می کشید
از روی لنگای دراز گل آغا
چادر نماز کودَریشُ پس می زد

رو بند رخت
پیرهن زیرا و عرق گیرا
دَس می کشیدن به تن همدیگه و حالی به حالی می شدن
انگار که از فکرای بد
هی پر و خالی می شدن

سیرسیرکا
سازا رُ کوک کرده بودن و ساز می زدن
همچی که باد آروم می شد
قورباغه ها از ته باغچه زیر آواز می زدن
شب مثِ هر شب بود و چَن شب پیش و شبهای دیگه
آمو علی
تو نخ یه دنیای دیگه

علی کوچیکه
سِحر شده بود
نقرهٔ نابش رُ میخواس
ماهی خوابش رُ می خواس
راه آب بود و قرقر آب
علی کوچیکه و حوض پر آب

( علی کوچیکه
علی کوچیکه
نکنه تو جات وول بخوری
حرفای ِ ننه قمر خانم
یادت بره گول بخوری
تو خواب اگه ماهی دیدی خیر باشه
خواب کجا ، حوض پر از آب کجا
کاری نکنی که اسمتُ
توی کتابا بنویسن
سیا کنن طلسمتُ
آب مثِ خواب نیس که آدم
از این سرش فرو بره
از اون سرش بیرون بیاد
تو چار راهاش وقت خطر
صدای سوت سوتک پاسبون بیاد
شکر خدا پات رو زمین ِ محکمه
کور و کچل نیسی علی ، سلامتی ، چی چیت کمه ؟
می تونی بری شابدوالعظیم
ماشین دودی سوار بشی
قد بکشی ، خال بکوبی ، جاهل ِ پامِنار بشی
حیفه آدم این همه چیزای قشنگُ نبینه
الا کلنگ سوار نشه
شهر فرنگُ نبینه
فصل ، حالا فصل گوجه و سیب و خیار بستنیس
چَن روز دیگه تو تکیه ، سینه زنیس
ای علی ای علی دیوونه
تختِ فنری بهتره ، یا تختهٔ مرده شورخونه ؟
گیرم تو هم خود تُ به آبِ شور زدی
رفتی و اون کولی خانومُ به تور زدی
ماهی چیه ؟ ماهی که ایمون نمیشه ، نون نمی شه
اون یه وجب پوست تنش واسه فاطی تنبون نمی شه
دَس که به ماهی بزنی از سرتا پات بو می گیره
بوت تو دماغا می پیچه
دنیا ازت رو می گیره
بگیر بخواب ، بگیر بخواب
که کار باطل نکنی
با فکرای صد تا یه غاز
حل مسائل نکنی
سر تو بذار رو ناز بالش ، بذار به هَم بیاد چشت
قاچ زینُ محکم چنگ بزن که اسب سواری پیشکشت . )

حوصلهٔ آب دیگه داشت سر می رفت
خودشُ می ریخت تو پاشوره ، در می رفت
انگار می خواس تو تاریکی
داد بکشه : ( آهای زکی !
این حرفا ، حرف اون کسونیس که اگه
یه بار تو عمرشون زد و یه خواب دیدن
خواب پیاز و ترشی و دوغ و چلوکباب دیدن
ماهی چی کار به کار یه خیک شیکم تغار داره
ماهی که سهله ، سگشم
از این تغارا عار داره
ماهی تو آب می چرخه و ستاره دس چین می کنه
اونوخ به خواب هر کی رفت
خوابشُ از ستاره سنگین می کنه
می برتش ، می برتش
از توی این دنیای دلمردهٔ چاردیواریا
نق نق نحس ساعتا ، خستگیا ، بیکاریا
دنیای آش رشته و ورّاجی و شلختگی
درد قولنج و درد پر خوردن و درد اَختِگی
دنیای بشکن زدن و لوس بازی
عروس دوماد بازی و ناموس بازی
دنیای هی خیابونا رُ الکی گز کردن
از عربی خوندن یه لچک به سر حظ کردن
دنیای صبح ِ سَحرا
تو توپخونه
تماشای دارزدن
نصفِ شبا
رو قصهٔ آقابالاخان زار زدن
دنیایی که هر وخت خداش
تو کوچه هاش پا می ذاره
یه دسّه خاله خانباجی از عقب سرش
یه دسّه قداره کش از جلوش میاد
دنیایی که هر جا می ری
صدای رادیوش میاد
میبرتش ، میبرتش ، از توی این همبونهٔ کرم و کثافت و مرض
به آبیای پاک و صافِ آسمون میبرتش
به سادگی ِ کهکشون می برتش . )

آب از سر یه شاپرک گذشته بود و داشت حالا فُروش می داد
علی کوچیکه
نشسته بود کنار حوض
حرفای آبُ گوش میداد
انگار که از اون ته تها
از پشت گلکاری نورا ، یه کسی صداش می زد
آه می کشید
دس عرق کرده و سردش رُ یواش به پاش می زد
انگار می گفت : ( یک دو سه
نپریدی ؟ هه هه هه
من توی اون تاریکیای ته آبم به خدا
حرفمُ باور کن ، علی
ماهی ِ خوابم به خدا
دادم تمام سَرسَرا رُ آب و جارو بکنن
پرده های مرواری رُ
این رو و آن رو بکنن
به نوکرای با وفام سپردم
کجاوهٔ بلورمم آوردم
سه چار تا منزل که از اینجا دور بشیم
به سبزه زارای همیشه سبز دریا می رسیم
به گله های کف که چوپون ندارن
به دالونای نور که پایون ندارن
به قصرای صدف که پایون ندارن
یادت باشه از سر راه
هفت هشت تا دونه مرواری
جمع کنی که بعد باهاشون تو بیکاری
یه قل دو قل بازی کنیم
ای علی ، من بچّهٔ دریام ، نفسم پاکه ، علی
دریا همونجاس که همونجا آخر خاکه ، علی
هر کی که دریا رُ به عمرش ندیده
اززندگیش چی فهمیده ؟
خسته شدم ، حالم بهم خورد از این بوی لجن
انقده پا به پا نکن که دو تایی
تا خرخره فرو بریم توی لجن
بپر بیا وگرنه ای ، علی کوچیکه
مجبور می شم بهت بگم نه تو ، نه من . )

آب یهو بالا اومد و هُلفی کرد و تو کشید
انگار که آب جفتشُ جست و تو خودش فرو کشید
دایره های نقره ای
توی خودشون
چرخیدن و چرخیدن و خسته شدن
موجا کشاله کردن و از سر نو
به زنجیرای ته حوض بسته شدن
قل قل قل تالاپ تالاپ
قل قل قل تالاپ تالاپ
چرخ می زدن رو سطح آب
تو تاریکی ، چَن تا حباب

( علی کجاس ؟ )
( تو باغچه )
( چی می چینه ؟ )
( آلوچه . )
آلوچهٔ باغ بالا
جرأت داری ؟ بسم الله

آن شراب مگر چند ساله بود؟

تفسیر شعر گناه

گنه کردم گناهی پر ز لذت
کنار پیکری لرزان و مدهوش
خداوندا چه می دانم چه کردم
در آن خلوتگه ِ تاریک و خاموش

در آن خلوتگه تاریک و خاموش
نگه کردم به چشم پر ز رازش
دلم در سینه بی تابانه لرزید
ز خواهش های چشم پر نیازش

در آن خلوتگه تاریک و خاموش
پریشان در کنار او نشستم
لبش بر روی لبهایم هوس ریخت
ز اندوه دل دیوانه رستم

فروخواندم به گوشش قصهٔ عشق :
تو را می خواهم ای جانانهٔ من
تو را می خواهم ای آغوش جانبخش
تو را ، ای عاشق دیوانهٔ من

هوس در دیدگانش شعله افروخت
شراب سرخ در پیمانه رقصید
تن من در میان بستر نرم
به روی سینه اش مستانه لرزید

گنه کردم گناهی پر ز لذت
درآغوشی که گرم و آتشین بود
گنه کردم میان بازوانی
که داغ و کینه جوی و آهنین بود

تفسیر شعر پرنده

پرنده گفت : ( چه بویی ، چه آفتابی ، آه
بهار آمده است
و من به جستجوی جفت خویش خواهم رفت. )

پرنده از لب ایوان
پرید ، مثل پیامی پرید و رفت
پرنده کوچک بود
پرنده فکر نمی کرد
پرنده روزنامه نمی خواند
پرنده قرض نداشت
پرنده آدم ها را نمی شناخت
پرنده روی هوا
و بر فراز چراغ های خطر
در ارتفاع بی خبری می پرید
و لحظه های آبی را
دیوانه وار تجربه می کرد

پرنده ، آه ، فقط یک پرنده بود

تفسیر شعر آیه‌های زمینی

آن گاه
خورشید سرد شد
و برکت از زمین ها رفت

و سبزه ها به صحراها خشکیدند
و ماهیان به دریاها خشکیدند
و خاک مردگانش را
زان پس به خود نپذیرفت

شب در تمام پنجره های پریده رنگ
مانند یک تصوّر مشکوک
پیوسته در تراکم و طغیان بود
و راه ها ادامهٔ خود را
در تیرگی رها کردند

دیگر کسی به عشق نیندیشید
دیگر کسی به فتح نیندیشید
و هیچ کس
دیگر به هیچ چیز نیندیشید

در غارهای تنهایی
بیهودگی به دنیا آمد
خون بوی بنگ و افیون می داد
زنهای باردار
نوزادهای بی سر زاییدند
و گاهواره ها از شرم
به گورها پناه آوردند

چه روزگار تلخ و سیاهی
نان ، نیروی شگفت رسالت را
مغلوب کرده بود
پبغمبران گرسنه و مفلوک
از وعده گاه های الهی گریختند
و بره های گمشدهٔ عیسی
دیگر صدای هی هی چوپانی را
در بهت دشت ها نشنیدند

در دیدگان آینه ها گویی
حرکات و رنگها و تصاویر
وارونه منعکس می گشت
و بر فراز سر دلقکان پست
و چهرهٔ وقیح فواحش
یک هالهٔ مقدس نورانی
مانند چتر مشتعلی می سوخت

مرداب های الکل
با آن بخار های گس مسموم
انبوه بی تحرّک روشنفکران را
به ژرفنای خویش کشیدند
و موشهای موذی
اوراق زرنگار کتب را
در گنجه های کهنه جویدند

خورشید مرده بود
خورشید مرده بود ، و فردا
در ذهن کودکان
مفهوم گنگ گمشده ای داشت

آنها غرابت این لفظ کهنه را
در مشق های خود
با لکهٔ درشت سیاهی
تصویر می نمودند

مردُم ،
گروه ساقط مردم
دلمرده و تکیده و مبهوت
در زیر بار شوم جسدهاشان
از غربتی به غربت دیگر می رفتند
و میل دردناک جنایت
در دستهایشان متورم می شد

گاهی جرقه ای ، جرقهٔ ناچیزی
این اجتماع ساکت بی جان را
یکباره از درون متلاشی می کرد
آنها به هم هجوم می آوردند
مردان گلوی یکدیگر را
با کارد می دریدند
و در میان بستری از خون
با دختران نابالغ
همخوابه می شدند

آنها غریق وحشتِ خود بودند
و حس ترسناکِ گنهکاری
ارواح کور و کودنشان را
مفلوج کرده بود

پیوسته در مراسم اعدام
وقتی طناب دار
چشمان پر تشنج محکومی را
از کاسه با فشار به بیرون می ریخت
آنها به خود فرو می رفتند
و از تصوّر شهوتناکی
اعصاب پیر و خسته شان تیر می کشید
اما همیشه در حواشی میدان ها
این جانیان کوچک را می دیدی
که ایستاده اند
و خیره گشته اند
به ریزش مداوم فوّاره های آب

شاید هنوز هم
در پشت چشم های له شده ، در عمق انجماد
یک چیز نیم زندهٔ مغشوش
بر جای مانده بود
که در تلاش بی رمقش می خواست
ایمان بیاورد به پاکی آواز آبها

شاید ، ولی چه خالی بی پایانی
خورشید مرده بود
و هیچ کس نمی دانست
که نام آن کبوتر غمگین
کز قلب ها گریخته ، ایمانست

آه ، ای صدای زندانی
آیا شکوه یأس تو هرگز
از هیچ سوی این شب منفور
نقبی به سوی نور نخواهد زد ؟
آه ، ای صدای زندانی
ای آخرین صدای صدا ها …

فروغ‌خوانی

تفسیر شعر کسی که مثل هیچکس نیست

من خواب دیده ام که کسی می آید
من خواب یک ستارهٔ قرمز دیده ام
و پلک چشمم هی می پرد
و کفشهایم هی جفت می شوند
و کور شوم
اگر دروغ بگویم
من خواب آن ستارهٔ قرمز را
وقتی که خواب نبودم دیده ام
کسی می آید
کسی می آید
کسی دیگر
کسی بهتر
کسی که مثل هیچ کس نیست ، مثل پدرنیست ،
مثل اِنسی نیست ، مثل یحیی نیست ، مثل مادر نیست ،
و مثل آن کسیست که باید باشد
و قدش از درختهای خانهٔ معمار هم بلندتر است
و صورتش از صورت امام زمان هم روشن تر
و از برادر سید جواد هم که رفته است
و رخت پاسبانی پوشیده است نمی ترسد
و از خود خود سید جواد هم که تمام اتاقهای منزل ما مال اوست نمی ترسد
و اسمش آن چنانکه مادر
در اول نماز و در آخر نماز صدایش می کند
یا قاضی القضات است
یا حاجت الحاجات است
و می تواند
تمام حرفهای سخت کتاب کلاس سوم را
با چشمهای بسته بخواند
و می تواند حتی هزار را بی آنکه کم بیاورد از روی بیست میلیون بردارد
ومی تواند از مغازهٔ سید جواد ، هر چه قدر جنس که لازم دارد ، نسیه بگیرد
و می تواند کاری کند که لامپ الله
که سبز بود : مثل صبح سَحَر سبز بود .
دوباره روی آسمان مسجد مفتاحیان روشن شود
آخ …
چه قدر روشنی خوبست
چه قدر روشنی خوبست
و من چه قدر دلم می خواهد
که یحیی
یک چارچرخه داشته باشد
و یک چراغ زنبوری
و من چه قدر دلم می خواهد
که روی چارچرخهٔ یحیی میان هندوانه ها و خربزه ها بنشینم
و دور میدان محمدیه بچرخم
آخ …
چه قدر دور میدان چرخیدن خوبست
چه قدر روی پشت بام خوابیدن خوبست
چه قدر باغ ملی رفتن خوبست
چه قدر مزهٔ پپسی خوبست
چه قدر سینمای فردین خوبست
و من چه قدر از همهٔ چیزهای خوب خوشم می آید
و من چه قدر دلم می خواهد
که گیس دختر سید جواد را بکشم

چرا من این همه کوچک هستم
که در خیابانها گم می شوم
چرا پدر که این همه کوچک نیست
و در خیابانها هم گم نمی شود
کاری نمی کند که آن کسی که بخواب من آمده ست ، روز آمدنش را جلو بیاندازد
و مردم محلهٔ کشتارگاه
که خاک باغچه هاشان هم خونیست
و آب حوض هاشان هم خونیست
و تخت کفش هاشان هم خونیست
چرا کاری نمی کنند
چرا کاری نمی کنند

چه قدر آفتاب زمستان تنبل است

من پله های پشت بام را جارو کرده ام
و شیشه های پنجره را هم شسته ام
چرا پدر فقط باید
در خواب ، خواب ببیند

من پله های پشت بام را جارو کرده ام
و شیشه های پنجره را هم شسته ام

کسی می آید
کسی می آید
کسی که در دلش با ماست ، در نَفَسَش با ماست ، در صدایش با ماست
کسی که آمدنش را نمی شود
گرفت
و دستبند زد و به زندان انداخت
کسی که زیر درختهای کهنهٔ یحیی بچه کرده است
و روز به روز
بزرگ می شود ، بزرگتر می شود
کسی از باران ، از صدای شرشر باران ،
از میان پچ و پچ گلهای اطلسی
کسی از آسمان توپخانه در شب آتش بازی می آید
و سفره را می اندازد
و نان را قسمت می کند
و پپسی را قسمت می کند
و باغ ملی را قسمت می کند
و شربت سیاه سرفه را قسمت می کند
و روز اسم نویسی را قسمت می کند
و نمرهٔ مریضخانه را قسمت می کند
و چکمه های لاستیکی را قسمت می کند
و سینمای فردین را قسمت می کند
درخت های دختر سید جواد را قسمت می کند
و هر چه را که باد کرده باشد قسمت می کند
و سهم ما را هم می دهد
من خواب دیده ام …

آن شراب مگر چند ساله بود؟

تفسیر شعر فتح باغ

آن کلاغی که پرید
از فراز سَر ِ ما
و فرو رفت در اندیشهٔ آشفتهٔ ابری ولگرد
و صدایش همچون نیزهٔ کوتاهی ، پهنای افق را پیمود
خبر ما را با خود خواهد برد به شهر

همه می دانند
همه می دانند
که من و تو از آن روزنهٔ سرد عبوس
باغ را دیدیم
و از آن شاخهٔ بازیگر دور از دست
سیب را چیدیم
همه می ترسند
همه می ترسند ، اما من و تو
به چراغ و آب و آینه پیوستیم
و نترسیدیم

سخن از پیوند سست دو نام
و هم آغوشی در اوراق کهنهٔ یک دفتر نیست
سخن از گیسوی خوشبخت منست
با شقایق های سوختهٔ بوسهٔ تو
و صمیمیت تن هامان ، در طرّاری
و درخشیدن عریانیمان
مثل فلس ماهی ها در آب
سخن از زندگی نقره ای آوازیست
که سحرگاهان فوّارهٔ کوچک می خواند

ما در آن جنگل سبز سیّال
شبی از خرگوشان وحشی
و در آن دریای مضطرب خونسرد
از صدف های پر از مروارید
و در آن کوه غریب فاتح
از عقابان جوان پرسیدیم
که چه باید کرد

همه می دانند
همه می دانند
ما به خواب سرد و ساکت سیمرغان ، ره یافته ایم
ما حقیقت را در باغچه پیدا کردیم
در نگاه شرم آگین گلی گمنام
و بقا را در یک لحظهٔ نا محدود
که دو خورشید به هم خیره شدند

سخن از پچ پچ ترسانی در ظلمت نیست
سخن از روزست و پنجره های باز
و هوای تازه
و اجاقی که در آن اشیا بیهده می سوزند
و زمینی که ز کِشتی دیگر بارور است
و تولد و تکامل و غرور
سخن از دستان عاشق ماست
که پلی از پیغام عطر و نور و نسیم
بر فراز شب ها ساخته اند

به چمنزار بیا
به چمنزار بزرگ
و صدایم کن ، از پشت نفس های گل ابریشم
همچنان آهو که جفتش را

پرده ها از بغضی پنهانی سرشارند
و کبوترهای معصوم
از بلندی های برج سپید خود
به زمین می نگرند…

تفسیر شعر تنها صداست که می‌ماند

چرا توقف کنم ، چرا ؟
پرنده ها به جستجوی جانب آبی رفته اند
افق عمودی است
افق عمودی است و حرکت : فواره وار
و در حدود بینش
سیاره های نورانی می چرخند
زمین در ارتفاع به تکرار می رسد
و چاه های هوایی
به نقب های رابطه تبدیل می شوند
و روز وسعتی است
که در مُخیلهٔ تنگ کرم روزنامه نمی گنجد
چرا توقف کنم ؟
راه از میان مویرگهای حیات می گذرد
کیفیت محیط کشتی زهدان ماه
سلولهای فاسد را خواهد کشت
و در فضای شیمیایی بعد از طلوع
تنها صداست
صدا که جذب ذره های زمان خواهد شد
چرا توقف کنم ؟

چه می تواند باشد مرداب
چه می تواند باشد جز جای تخم ریزی حشرات فساد
افکار سردخانه را جنازه های باد کرده رقم می زنند .
نامرد ، در سیاهی
فقدان مردیش را پنهان کرده است
و سوسک … آه
وقتی که سوسک سخن می گوید .
چرا توقف کنم ؟
همکاری حروف سربی بیهوده است .
همکاری حروف سربی
اندیشهٔ حقیر را نجات نخواهد داد .
من از سُلالهٔ درختانم
تنفس هوای مانده ملولم میکند
پرنده ای که مرده بود به من پند داد که پرواز را به خاطر بسپارم

نهایت تمامی نیروها پیوستن است ، پیوستن
به اصل روشن خورشید
و ریختن به شعور نور
طبیعی است
که آسیابهای بادی می پوسند
چرا توقف کنم ؟
من خوشه های نارس گندم را
به زیر پستان می گیرم
و شیر می دهم
صدا ، صدا ، تنها صدا
صدای خواهش شفاف آب به جاری شدن
صدای ریزش نور ستاره بر جدار مادگی خاک
صدای انعقاد نطفهٔ معنی
و بسط ذهن مشترک عشق
صدا ، صدا ، صدا تنها صداست که می ماند

در سرزمین قدکوتاهان
معیارهای سنجش همیشه بر مدار صفر سفر کرده اند
چرا توقف کنم ؟
من از عناصر چهار گانه اطاعت می کنم
و کار تدوین نظامنامهٔ قلبم
کار حکومت محلی کوران نیست

مرا به زوزهٔ دراز توحش
در عضو جنسی حیوان چه کار
مرا به حرکت حقیر کرم در خلأ گوشتی چه کار
مرا تبار خونی گلها به زیستن متعهد کرده است
تبار خونی گلها می دانید ؟

تفسیر شعر معشوق من

با آن تن برهنه بی‌شرم
بر ساق‌های نیرومندش
چون مرگ ایستاد.

خط‌های بی‌قرار مورب
اندام‌های عاصی او را
در طرح استوارش
دنبال می‌کنند.
معشوق من
گوئی زنسل‌های فراموش گشته است
گوئی که تاتاری
در انتهای چشمانش
پیوسته در کمین سواری‌ست
گوئی که بربری
در برق پر طراوت دندان‌هایش
مجذوب خون گرمِ شکاری‌ست.

معشوق من
همچون طبیعت
مفهوم ناگزیر صریحی دارد
او با شکست من
قانون صادقانه قدرت را
تائید می‌کند.

او وحشیانه آزاد است
ماننده یک غریزه سالم
در عمق یک جزیره نامسکون
او پاک می‌کند
با پاره‌های خیمه مجنون
از کفش خود غبار خیابان را.

معشوق من
همچون خداوندی در معبد نپال
گوئی از ابتدای وجودش
بیگانه بوده است
او
مردی‌ست از قرون گذشته
یادآور اصالت زیبائی.

او در فضای خود
چون بوی کودکی
پیوسته خاطرات معصومی را
بیدار می‌کند
او مثل یک سرود خوش عامیانه است
سرشار از خشونت و احساس.

او با خلوص دوست می‌دارد
ذرات زندگی را
ذرات خاک را
غم‌های آدمی را
غم‌های پاک را
او با خلوص دوست می‌دارد
یک کوچه‌باغ دهکده را
یک درخت را
یک ظرف بستنی را
یک بند رخت را.

معشوق من
انسان ساده‌ئیست
انسان ساده‌ئی که من او را
در سرزمین شوم عجایب
چون آخرین نشانۀ یک مذهب شگفت
در لابلای بوته پستان‌هایم
پنهان نموده‌ام…

تفسیر شعر پنجره

یک پنجره برای دیدن
یک پنجره برای شنیدن
یک پنجره که مثل حلقهٔ چاهی
در انتهای خود به قلب زمین می رسد
و باز می شود به سوی وسعت این مهربانی مکرّر آبی رنگ
یک پنجره که دست های کوچک تنهایی را
از بخشش شبانهٔ عطر ستاره های کریم
سرشار می کند .
و می شود از آنجا
خورشید را به غربت گلهای شمعدانی مهمان کرد
یک پنجره برای من کافیست .

من از دیار عروسکها می آیم
از زیر سایه های درختان کاغذی
در باغ یک کتاب مصور
از فصل های خشک تجربه های عقیم دوستی و عشق
در کوچه های خاکی معصومیت
از سال های رشد حروف پریده رنگ الفبا
در پشت میزهای مدرسهٔ مسلول
از لحظه ای که بچه ها توانستند
بر روی تخته حرف سنگ را بنویسند
و سارهای سراسیمه از درخت کهنسال پر زدند .

من از میان
ریشه های گیاهان گوشتخوار می آیم
و مغز من هنوز
لبریز از صدای وحشت پروانه ای است که او را
دردفتری به سنجاقی
مصلوب کرده بودند .

وقتی که اعتماد من از ریسمان سست عدالت آویزان بود
و در تمام شهر
قلب چراغ های مرا تکه تکه می کردند .
وقتی که چشم های کودکانهٔ عشق مرا
با دستمال تیرهٔ قانون می بستند
و از شقیقه های مضطرب آرزوی من
فواره های خون به بیرون می پاشید
وقتی که زندگی من دیگر
چیزی نبود ، هیچ چیز ، به جز تیک تاک ساعت دیواری
دریافتم ، باید ، باید ، باید
دیوانه وار دوست بدارم .

یک پنجره برای من کافیست
یک پنجره به لحظهٔ آگاهی و نگاه و سکوت
اکنون نهال گردو
آن قدر قد کشیده که دیوار را برای برگهای جوانش
معنی کند
از آینه بپرس
نام نجات دهنده ات را
آیا زمین که زیر پای تو می لرزد
تنهاتر از تو نیست ؟
پیغمبران رسالت ویرانی را
با خود به قرن ما آوردند ؟
این انفجار های پیاپی ،
و ابرهای مسموم ،
آیا طنین آینه های مقدس هستند ؟
ای دوست ،ای برادر ، ای همخون
وقتی به ماه رسیدی
تاریخ قتل عام گل ها را بنویس .

همیشه خوابها
از ارتفاع ساده لوحی خود پرت می شوند و می میرند
من شبدر چهار پری را می بویم
که روی گور مفاهیم کهنه روییده ست
آیا زنی که در کفن انتظار و عصمت خود خاک شد جوانی من بود ؟
آیا دوباره من از پله های کنجکاوی خود بالا خواهم رفت
تا به خدای خوب ، که در پشت بام خانه قدم می زند سلام بگویم ؟

حس می کنم که وقت گذشته ست
حس می کنم که (لحظه) سهم من از برگهای تاریخ است
حس میکنم که میز فاصلهٔ کاذبی است در میان گیسوان من و دستهای این غریبهٔ غمگین
حرفی به من بزن
آیا کسی که مهربانی یک جسم زنده را به تو می بخشد
جز درک حس زنده بودن از تو چه می خواهد ؟

حرفی بزن
من در پناه پنجره ام
با آفتاب رابطه دارم .

پرورش امید

آیا می‌توانیم در شرایطی که مین‌هایی در حول و هوش ما منفجر می‌شوند و زندگی‌مان را به چالش می‌کشند، مثل طراحان عمل کنیم؟ طراحان چه کار می‌کنند؟ کسی که این پوینتر را طراحی کرده، یا این هدفونی که الان دارم باهاش صحبت می‌کنم، یا دوربین، یا همین سالن را. طراحان این‌هایند.

طراحان چگونه فکر می‌کنند؟

وقتی یک قطعه زمین به طراحان می‌دهند تا رویش ملکی بسازند، نمی‌گویند: «چرا سایز این زمین کوچک است؟ چرا مثلث است؟ چرا ذوزنقه است؟ چرا مستطیل درست و حسابی نیست؟» در عوض با خود فکر می‌کنند: «روی این زمین چگونه می‌توانم یک سازه‌ی درست طراحی کنم؟» بیایید ببینیم تفکر طراحان تا چه حد می‌تواند به کمک ما بیاید.

چهار ویژگی کلیدی طراحان

۱. دیدن تصویر بزرگ و بلندمدت

اولین ویژگی طراحان این است که همیشه تصویری که با آن روبرو هستند را بزرگ می‌بینند، بلندمدت می‌بینند. مهم نیست شرایط چقدر سخت باشد.

۲. تفکر راه‌حل‌محور

یک طراح همواره به راه‌حل فکر می‌کند. نمی‌گوید: «چرا این مشکل برای من به وجود آمد؟» می‌گوید: «من چگونه می‌توانم این مشکل را حل کنم؟» نمی‌گوید: «چرا این رئیس من این‌قدر عوضی است؟» می‌گوید: «با یک رئیس عوضی چگونه می‌توان خوب کنار آمد؟» نمی‌گوید: «شرایط اقتصادی چقدر تنگ است.» می‌گوید: «در شرایط تنگ اقتصادی چگونه می‌توان شرایط خودم را بهینه کنم؟» بنابراین طراحان همواره به راه‌حل می‌اندیشند.

۳. قرار دادن خود در جای دیگری

سومین ویژگی‌شان این است که خود را در کفش دیگری می‌گذارند و از نگاه او به قضایا نگاه می‌کنند. وقتی می‌خواهند چیزی طراحی کنند، می‌پرسند: «چه چیزی در این، به درد منِ استفاده‌کننده می‌خورد؟» وقتی خانه طراحی می‌کنند، خود را در جای صاحب‌خانه‌ی مسن می‌گذارند و فکر می‌کنند: «او چگونه باید به توالت برود و توالت را چگونه باید طراحی کنم؟» دائماً خود را در منظر دیگری قرار می‌دهند.

۴. کار جمعی و نگاه به عوامل دیگر

طراحان هرگز در انزوا کار نمی‌کنند. همواره با هم و با عوامل دیگر کار می‌کنند. در طراحی‌شان نگاهشان به عوامل دیگر هم هست.

تجربه‌ی بشر روی کره‌ی خاک به ما چه می‌گوید؟

با این نگاهی که به طراحان داریم، ببینیم تجربه‌ی بشر به ما چه می‌گوید. هنگامی که با شرایط دشوار روبرو هستیم، تا چه میزان مثل طراح‌ها عمل کرده‌ایم یا می‌کنیم؟

ما اولین کسانی نیستیم که روی کره‌ی زمین زندگی می‌کنیم. ما با چالش روبرو هستیم، با شرایط بد اقتصادی، با سیستم‌های حکومتی فاسد، با سیاستمدارانی که چندان صادق نیستند. اما پیش از شما، بیشمار آدم روی کره‌ی خاک زندگی کرده‌اند. ما اولین کسانی نیستیم که تحریم می‌شویم. کشورهای دیگر هم بودند که بمباران شدند، اصلاً با خاک یکسان شدند. قبل از ما تحریم‌های سخت هم شده‌اند، فشارهای اقتصادی بسیار زیادی دیده‌اند. قبل از ما طلاق گرفته‌اند، روابط عاطفی‌شان به هم خورده است. بسیاری از آدم‌های روی کره‌ی زمین برای قرن‌ها تمام، چالش‌هایی که ما الان تجربه می‌کنیم را به نوعی تجربه کرده‌اند. ما می‌توانیم به آن‌ها نگاهی بیندازیم.

رمز بقا: چابکی و امید

تاریخ زندگی اجتماعی بشر می‌گوید ماندگاری انسان‌ها در فاجعه‌ها، ضرورتاً از آنِ هوشمندترین، سریع‌ترین و قوی‌ترین‌ها نبوده است. آن‌هایی توانستند در شرایط دشوار بقا پیدا کنند که دو ویژگی برجسته داشتند: نخست، چابکی؛ چه به لحاظ جسمی و چه به لحاظ روانی. و دوم، امید.

امید همان سوختی است که ذهن طراح را روشن نگه می‌دارد. امید باعث می‌شود به جای توقف بر «چراها»، به «چگونه‌ها» بیندیشیم. امید یعنی باور به اینکه در دل هر زمین مثلث و ذوزنقه‌ای، می‌توان سازه‌ای زیبا و استوار بنا کرد. امید، برخلاف خوش‌بینی ساده، یک فرآیند فعال ذهنی است: تعیین هدف، پیدا کردن مسیر، و باور به توانایی خود برای پیمودن آن. و خبر خوب این است که امید، درست مثل طراحی کردن، آموختنی است.

پرسش و پاسخ درباره‌ی پرورش امید

۱. اولین واکنش یک طراح به محدودیت‌ها چیست؟
پاسخ: طراح محدودیت را نمی‌بیند، بلکه بستری برای خلق یک راه‌حل جدید می‌بیند.

۲. تفاوت اصلی نگاه یک فرد معمولی و یک طراح در بحران چیست؟
پاسخ: فرد معمولی بر «چرایی» مشکل تمرکز می‌کند، اما طراح بر «چگونگی» حل آن.

۳. راز بقای انسان‌ها در سخت‌ترین شرایط تاریخ چه بوده است؟
پاسخ: چابکی جسمی و روانی، همراه با حفظ امید.

۴. چرا امید یک مهارت آموختنی است و نه فقط یک احساس؟
پاسخ: چون امید فرآیندی از تعیین هدف، مسیریابی و باور به توانمندی است که می‌توان آن را تمرین کرد و پرورش داد.

تفکر خلّاق

تفکر خلاق یعنی توانایی دیدن مسائل از زاویه‌های متفاوت. یعنی اگر همیشه یاد گرفته باشیم که یک موضوع را فقط از یک زاویه ببینیم، بتوانیم از خودمان بپرسیم: «اگر جور دیگری به این موضوع نگاه کنیم چه می‌شود؟» یا «اگر همیشه همه‌چیز این‌طور بوده، آیا ممکن است شکل دیگری هم داشته باشد؟» در واقع تفکر خلاق به ما کمک می‌کند از چارچوب‌های همیشگی ذهنمان فاصله بگیریم و احتمالات جدیدی را کشف کنیم. احتمالاتی که شاید در نگاه اول به ذهنمان نرسند. برای همین است که می‌گویند خلاقیت پایه‌ی هنر، علم، فناوری و پیشرفت است. هر اثر هنری، هر کشف علمی و هر فناوری جدیدی که امروز از آن استفاده می‌کنیم، روزی فقط یک ایده بوده است؛ ایده‌ای که فردی توانسته آن را متفاوت از دیگران ببیند. حتی می‌توان گفت از همه‌ی این‌ها فراتر، خلاقیت پایه‌ی حل مسئله در زندگی است؛ چون زندگی پر از موقعیت‌هایی است که پاسخ آماده‌ای برای آن‌ها وجود ندارد و ما باید بتوانیم راه‌های جدیدی پیدا کنیم.

تکنیک‌های تفکر خلّاق

بسیاری از مسائل روزمره‌ی ما نیز دقیقاً به همین توانایی نیاز دارند؛ اینکه بتوانیم به جای گیر کردن در یک مسیر، مسیرهای دیگری را هم ببینیم. خیلی از آدم‌ها فکر می‌کنند خلاقیت یک ویژگی کاملاً ذاتی است؛ یعنی یا کسی خلاق به دنیا آمده یا نیامده و دیگر نمی‌شود آن را تغییر داد. در حالی که این تصور درست نیست. همه‌ی انسان‌ها ظرفیت و استعداد خلاقیت را دارند. البته همان‌طور که در هر استعداد دیگری تفاوت وجود دارد، میزان این استعداد هم در افراد مختلف یکسان نیست؛ اما اصل توانایی خلاق بودن در همه وجود دارد. تفاوت اصلی در این است که بعضی افراد این توانایی را بیشتر تمرین می‌کنند و بعضی دیگر کمتر به آن فرصت رشد می‌دهند. نکته‌ی مهم این است که خلاقیت یک مهارت قابل پرورش است و هرچه بیشتر آن را تمرین کنیم، قوی‌تر می‌شود. درست مانند عضله‌ای که با تمرین رشد می‌کند، ذهن خلاق نیز با تمرین و تجربه انعطاف‌پذیرتر می‌شود. یکی از راه‌های تقویت خلاقیت این است که عادت کنیم سؤال‌های بیشتری بپرسیم؛ سؤال‌هایی مثل «چه راه دیگری وجود دارد؟»، «اگر محدودیت‌ها را کنار بگذاریم چه می‌شود؟» یا «آیا می‌توان این مسئله را از دید فرد دیگری نگاه کرد؟» افرادی که روی تفکر خلاق خود کار می‌کنند، معمولاً هنگام روبه‌رو شدن با مسائل و مشکلات زندگی سریع‌تر می‌توانند راه‌حل‌های مختلف پیدا کنند. آن‌ها می‌دانند که برای هر مسئله فقط یک پاسخ وجود ندارد و می‌توان از مسیرهای متفاوتی به نتیجه رسید. این افراد معمولاً انعطاف‌پذیرتر هستند و وقتی یک روش جواب نمی‌دهد، به جای ناامید شدن به سراغ روش‌های دیگر می‌روند. در مقابل، افرادی که کمتر خلاقیت خود را پرورش داده‌اند، گاهی فقط یک راه‌حل در ذهن دارند. به همین دلیل اگر آن راه‌حل عملی نباشد یا شکست بخورد، احساس می‌کنند به بن‌بست رسیده‌اند و دیگر راهی برای ادامه وجود ندارد. در حالی که مسئله لزوما بن‌بست نیست، بلکه ذهن آن‌ها هنوز گزینه‌های دیگری را جست‌وجو نکرده است. بسیاری از مواقع، تفاوت بین کسی که از یک مشکل عبور می‌کند و کسی که در آن متوقف می‌شود، نه در میزان هوش بلکه در توانایی دیدن راه‌های جایگزین است. وقتی تفکر خلاق را در خودمان پرورش می‌دهیم، یاد می‌گیریم برای هر مسئله چندین راهکار مختلف تولید کنیم. این کار باعث می‌شود حق انتخاب بیشتری داشته باشیم، انعطاف‌پذیرتر شویم و در مواجهه با چالش‌های زندگی احساس توانمندی بیشتری کنیم. علاوه بر این، خلاقیت به ما کمک می‌کند از اشتباهات کمتر بترسیم؛ زیرا می‌دانیم اگر یک راه جواب نداد، هنوز راه‌های دیگری برای امتحان کردن وجود دارد. در واقع خلاقیت فقط به معنای خلق یک اثر هنری یا اختراع یک وسیله‌ی جدید نیست، بلکه به معنای توانایی پیدا کردن راه‌های تازه برای زندگی کردن، تصمیم گرفتن و حل مسائل روزمره است. خلاقیت به ما یاد می‌دهد که به جای پذیرش کورکورانه‌ی شرایط، بتوانیم امکان‌های جدید را ببینیم، انتخاب‌های بیشتری برای خودمان بسازیم و با ذهنی بازتر به استقبال زندگی برویم.

۱. آیا خلاقیت یک استعداد ذاتی است یا اکتسابی؟
برخلاف تصور رایج، خلاقیت یک مهارت قابل پرورش است نه یک ویژگی صرفاً ذاتی. همهٔ انسان‌ها ظرفیت خلاقیت را دارند، درست مثل یک عضله که با تمرین قوی‌تر می‌شود. تفاوت افراد در این است که بعضی این توانایی را بیشتر تمرین کرده‌اند.

۲. تفکر خلاق چه کمکی به زندگی روزمره می‌کند؟
تفکر خلاق به شما کمک می‌کند هنگام روبه‌رو شدن با مشکلات، فقط یک راه‌حل در ذهن نداشته باشید. اگر آن راه جواب نداد، به جای احساس بن‌بست، سراغ گزینه‌های دیگر می‌روید. نتیجه؟ انعطاف‌پذیری بیشتر، حق انتخاب گسترده‌تر و ترس کمتر از شکست.

۳. چرا بعضی افراد در برابر مشکلات سریع‌تر راه‌حل پیدا می‌کنند؟
تفاوت اصلی در هوش نیست، بلکه در توانایی دیدن راه‌های جایگزین است. کسانی که روی تفکر خلاق خود کار کرده‌اند، می‌دانند برای هر مسئله فقط یک پاسخ وجود ندارد و می‌توان از مسیرهای متفاوتی به نتیجه رسید.

۴. این دوره برای چه کسانی مناسب است؟
برای هرکسی که احساس می‌کند در چارچوب‌های ذهنی تکراری گیر کرده، هنگام مشکلات فقط یک راه می‌بیند، یا می‌خواهد در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود انتخاب‌های بیشتری داشته باشد.

۵. آیا در این دوره تکنیک‌های عملی هم آموزش داده می‌شود؟
بله. در جلسهٔ دوم (خلاقیت تکنیکی) و جلسهٔ سوم (تکنیک‌های خلاقیت) ابزارها و روش‌های عملی برای پرورش تفکر خلاق آموزش داده می‌شود.

۶. تفکر خلاق چه ارتباطی با هنر دارد؟ آیا فقط مخصوص هنرمندان است؟
خیر. اگرچه خلاقیت پایهٔ هنر است، اما در علم، فناوری و حتی تصمیم‌گیری‌های روزمره هم نقش اساسی دارد. خلاقیت یعنی توانایی پیدا کردن راه‌های تازه برای زندگی کردن، نه صرفاً خلق اثر هنری.